Hoe heilig is veilig?

Kom ook naar het Begeleiderscongres 'Hoe heilig is veilig?' over veiligheid op de werkvloer. Schrijf je in

Kom ook naar het Begeleiderscongres 'Hoe heilig is veilig?' over veiligheid op de werkvloer. Schrijf je in

Bewustwording leidde tot halvering aantal vrijheidsbeperkingen

Niet alleen vastbinden en gesloten deuren vallen onder vrijheidsbeperking. Bij zorginstelling Het Gors bleek dat veel ingesleten gewoonten de vrijheid van cliënten inperken. Deelname aan het Verbetertraject Maatregelen op Maat was de oplossing. Greet Timmerman, unitmanager dagbesteding, vertelt.

'Wij dachten dat het bij ons erg meeviel met de vrijheidsbeperkende maatregelen. Toen we echter intern een inventarisatie hielden, kwamen we tot de ontdekking dat we op veel manieren onze cliënten beperken in hun vrijheid. We hadden alleen nooit door dat we dat deden. Cliënten mochten bijvoorbeeld alleen op bepaalde plekken koffie drinken, of op bepaalde tijden. Of een rolstoel stond altijd op de rem. We waren niet blij met deze ontdekking, dus toen wisten we: er is werk aan de winkel'.

hek

Uitgaan van eigen interpretatie

Het managementteam vroeg Timmerman projectleider te worden van het Verbetertraject Maatregelen op Maat, dat liep van september 2008 tot september 2009. De pilot werd gehouden op dagbestedingslocatie Brugzicht, een afdeling met dertig cliënten en vijftien medewerkers.

'We hebben de medewerkers gevraagd een sterkte-zwakte-analyse te maken. Hieruit bleek dat we te snel uitgaan van onze eigen interpretatie en regels opstellen vanuit onze eigen waarden en normen. Het gevolg is dat cliënten bijvoorbeeld niet meer dan twee boterhammen mogen eten, anders worden ze te dik. Maar wie zegt dat ze inderdaad dooreten zonder deze regel? En wie bepaalt eigenlijk wat te dik is?'

Probeerruimte

Het belangrijkste dat de medewerkers van Brugzicht tijdens het verbetertraject leerden, was: loslaten. Greet Timmerman: 'Veel medewerkers hanteren een strikte lijn tussen wat cliënten zelf weten, doen en kiezen en zaken waarbij ze ondersteuning nodig hebben. Wij hebben geleerd dat daar juist ruimte tussen zit: de probeerruimte. Daarin geef je de cliënt de vrijheid om zelf beslissingen te nemen en te ontdekken wat goed voor hem is. We kwamen erachter dat veel regels cliënten juist uitdagen om die regels te overtreden. Terwijl ruimte scheppen ertoe leidt dat cliënten die ruimte rustig verkennen. Ons motto was dan ook: als je loslaat, heb je twee handen vrij.'

Risico nemen

Het geven van vrijheid betekent dat je een risico neemt. Maar wat is erger: dat een cliënt valt omdat je hem niet vastbindt, of dat hij zich ongelukkig voelt omdat je dat wel doet? Dat een cliënt een keer te veel boterhammen eet, of dat hij er maar twee eet, maar zich wel in zijn vrijheid voelt ingeperkt? 'Dat besef was voor ons een enorme eye-opener', zegt Greet. 'Natuurlijk gaat het wel eens fout. We hebben een cliënt die we bij aankomst altijd direct op het toilet zetten. Hij had weinig ongelukjes, maar vertoonde vaak wat ontevreden gedrag. We besloten hem de vrijheid te geven zelf naar het toilet te gaan. Helaas veranderde zijn gedrag niet en door de ongelukjes die hij had, voelde hij zich juist nog minder prettig. Dat hebben we dus weer teruggedraaid. Ruimte geven is een continu proces.'

Behaalde resultaten

Afspraken maken met cliënten is volgens Timmerman ook niet erg, zolang ze maar doordacht zijn én zijn vastgelegd in het zorgplan. 'Dat zijn twee van onze belangrijkste resultaten. Ten eerste hebben we het totaal aantal afspraken met de cliënten over bijvoorbeeld toiletbezoek, eten en drinken, gedrag, verzorging en taalgebruik teruggebracht van 280 naar 105. En de afspraken die werkelijk nodig bleken, zijn nu allemaal per cliënt vastgelegd in het eigen zorgplan. Elk jaar stellen we de afspraken opnieuw ter discussie.'

Een ander belangrijk resultaat is dat de medewerkers kritisch naar zichzelf en hun collega’s kijken bij het maken van afspraken en het geven van ruimte. Ook hebben ze geleerd feedback te vragen en geven tijdens intervisiemomenten.

Borgen en spreiden

Ook op organisatieniveau had het verbeterteam zichzelf doelen gesteld. 'We wilden dat de organisatie een visie op en beleid over het voorkomen van vrijheidsbeperkende maatregelen zou ontwikkelen. Dat is gebeurd en inmiddels implementeren we de Zorg voor Beter werkwijze van onze pilotlocatie ook verder in de organisatie. Dat betekent dat medewerkers van alle tachtig locaties van Het Gors het komende jaar hun werkwijze kritisch gaan bekijken op vrijheidsbeperkende maatregelen. De verwachting is dat dit, net als in de pilot, massaal zal verminderen.'

'Wij hebben het geluk dat wij op initiatief van onze Raad van Bestuur aan het verbetertraject hebben meegedaan', meent Timmerman. 'Ook de Raad van Toezicht juicht de brede implementatie toe. Met die steun, ook in de vorm van tijd of financiën, staat of valt het succes. Maar ook het enthousiasme van leidinggevenden en medewerkers is daarbij heel belangrijk.'

Deel deze content

kennispleingehandicaptensector.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten