Casus Vrijheidsbeperking: Sta je weleens stil bij wat je doet?

Ethiek is even stilstaan en nadenken bij wat je doet of juist niet doet. En vooral ook waarom je die dingen wel of niet doet. Want je keuzes zijn gebaseerd op waarden die belangrijk zijn voor jouw manier van werken. En daar sta je niet altijd bij stil. Dat kan ook niet altijd. Er is vaak niet genoeg tijd voor en je hoeft ook niet over iedere handeling na te denken.

Auteur: Alies Struijs (Vilans)

Toch is het goed om af en toe even stil te staan bij een situatie, deze eens beter te bekijken en vragen te stellen bij vanzelfsprekend lijkende oplossingen:

  • Wat is goed handelen in dit geval?
  • Wat wijs je af en waarom?
  • Kan het ook anders en beter?

Dat is ethiek in de praktijk: nadenken over je doen en laten en de ‘waarom’-vraag stellen.

Vrijheidsbeperking casusCasus van de maand: knipbeurt vastgebonden op een stoel?

Deze maand legden we je een casus voor over vrijheidsbeperking. De vraag was: Wat doe je als een vader zijn zoon met een verstandelijke beperking vastgebonden op een stoel een knipbeurt wil geven? Jullie plaatsten veel reacties! De antwoorden varieerden van niets doen, het laten gebeuren tot meteen ingrijpen. Ik sta even stil bij enkele ervan.

Doel heiligt de middelen?

De uitslag van de poll:

Poll

Net als thuis?

11% Ik laat de vader zijn gang gaan. Als de bewoner het zo gewend is, is er geen probleem.
8% Ik grijp in. Vastbinden is een vorm van vrijheidsbeperking en mag dus niet.
71% Ik bespreek de situatie met een collega en de vader voordat ik iets doe.
3% Ik laat de vader zijn gang gaan. Als de bewoner voor zijn eigen veiligheid wordt vastgebonden is dat niet erg.
7% Anders, namelijk (vul onderaan de pagina je reactie in).

Aantal stemmen: 146

U kunt niet langer stemmen voor deze peiling.

Als vastbinden goed werkt om Dirk te kunnen knippen, waarom zou je dat dan niet doen? Zo’n 10% procent vindt dat vader zijn gang mag gaan, omdat Dirk het zo gewend is of vanwege zijn veiligheid. Een kwestie van het doel heiligt de middelen? Dat is de vraag: welk middel is acceptabel om het gestelde doel te bereiken? Mag vastbinden? De opvattingen hierover zijn in de loop der jaren flink veranderd. In mijn kindertijd zat ik in een tuigje in de kinderstoel of in de wandelwagen. Met mijn eigen kinderen kwam ik niet eens op het idee dat te doen. We doen het kennelijk niet meer of zo min mogelijk.

Waarom eigenlijk niet? Dat heeft te maken met achterliggende waarden die we belangrijk vinden. Je legt niet iemands lichamelijke vrijheid aan banden omdat het ‘handig’ is voor jou. Maar je kijkt naar de persoon, naar wie hij is en wat hij nodig heeft. Wat vindt Dirk zelf van de knipbeurt? Hij lijkt er geen probleem mee te hebben. Als je de reacties leest, zijn er veel mensen die een alternatieve aanpak voorstellen: "Dit is niet meer van deze tijd" of "Ga met vader in gesprek, haal er een gedragskundige bij, bouw het ritueel voorzichtig af en buig het om naar een nieuwe vertrouwde en veilige situatie voor Dirk."

Vrijheidsbeperking quote‘Net als thuis’?

Een ruime meerderheid laat vader niet zomaar zijn gang gaan en zouden de knipbeurt eerst bespreken met een collega en de vader. Zij vinden het dus niet vanzelfsprekend om in dit geval de situatie vanuit de invalshoek ‘net als thuis’ te bekijken. Ook al is dat voor Dirk de vertrouwde gang van zaken.

Waarom eigenlijk niet? Mag thuis wel wat in een zorginstelling niet mag? In de zorginstelling heb je met wet- en regelgeving en beroepscodes te maken die thuis niet of op andere manier aan de orde zijn. Hoe wet- en regelgeving in de praktijk worden uitgelegd kan per instelling (beleid), per team (visie) en per professional (beroepsethiek) verschillen.

Het maakt ook uit in welke ruimte de knipbeurt plaatsvindt. De privésfeer begint thuis achter de voordeur en daar is veel meer vrije handelingsruimte dan onder het dak van de zorginstelling. Daar gelden algemeen gestelde regels en de privésfeer blijft beperkt tot de eigen kamer. Professionals die bij mensen thuis komen, brengen ook hun beroepsregels en -codes mee. Zij kunnen dus in de thuissituatie mensen ook aanspreken op hun handelen, ook al bevinden zij zich in het privédomein van de cliënt.

Oplossingen voor de knipbeurt van Dirk

Het overgrote deel van de reacties laat zien dat – in verschillende varianten - het doel van een veilige knipbeurt ook anders bereikt kan worden, passend bij de huidige tijd en wetgeving. Wat de meeste reacties laten zien, zou ik ook adviseren: Ga in gesprek met zowel een of meer collega’s (‘hoe gaan wij hiermee om? Wat is onze visie?’) als met de vader. En betrek hier ook zoveel mogelijk Dirk bij. Vind samen een oplossing hoe de knipbeurt van Dirk het beste kan plaatsvinden. Er is niet één beste, algemeen geldende praktische oplossing. Iedere situatie en iedere persoon is weer anders.

Zoals ook blijkt uit een reactie van iemand die uit eigen ervaring met haar zoon spreekt: soms kun je niet anders en is van alle opties vastbinden helaas toch de beste manier om zijn veiligheid te waarborgen. Belangrijk is steeds de persoon, haar of zijn context en levensverhaal te betrekken (persoonsgerichte zorg) bij wat goed is om te doen. 

Natuurlijk gelden wet- en regelgeving rondom vrijheidsbeperking. Wat goed is om te doen binnen de ruimte van de wet is echter een ethische afweging.

Wil je de reacties teruglezen? Ga naar de casus of bekijk het bericht erover op Facebook.

Binnenkort vind je op het Kennisplein een nieuwe casus over ethiek. Dit keer over levensvragen. We horen ook dan weer graag jouw reactie!

Deel deze content

Reageren:

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen [].
Voorbeeld: [www.voorbeeld.nl] of [http://www.voorbeeld.nl]
Velden met een (*) zijn verplicht.

Deze website gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.

Meer weten...