Kijk op kinderwens: cliënten met een kinderwens begeleiden

In Nederland leven ruim 120 duizend mensen met een verstandelijke beperking. Zij wonen bij ouders of zelfstandig, in kleinschalige woonvoorzieningen of op grote instellingsterreinen. Afhankelijk van de ernst van de handicap.

Zelfbeschikking of niet?

Het beleid van overheid, koepelorganisaties en zorgverzekeraars is sinds het eind van de vorige eeuw gericht op 'deïnstitutionalisering'. Mensen met een verstandelijke beperking kregen steeds meer vrijheid om zelf te bepalen hoe hun leven eruit moet zien. Keuzevrijheid, zelfbeschikking en eigen verantwoordelijkheid zijn de sleutelwoorden. Maar hoe ver mag die zelfbeschikking gaan? En kan de cliënt op alle levensdomeinen evenveel verantwoordelijkheid dragen? Zoals bijvoorbeeld bij seksualiteit en kinderwens?

Het beleid van het ministerie van VWS richt zich vooral op ontmoedigen. Voor hulpverleners en organisaties levert dit de nodige hoofdbrekens op. 

Uitgangspunten bij een gedifferentieerde benadering

Omgaan met de kinderwens van cliënten vraagt om een gedifferentieerde benadering. Uitgangspunten:

• Mensen met een verstandelijke beperking verschillen van elkaar. Slechts een individuele aanpak heeft zin en doet recht aan het individu.
• Uit onderzoekscijfers en ervaringen blijkt dat ouderschap voor veel mensen met een verstandelijke beperking geen verstandige keuze is.
• In plaats van ontmoedigingsbeleid wordt steeds meer gekozen voor een positieve aanpak: benadruk de mogelijkheden en alternatieven in plaats van de onmogelijkheden.
• Investeren in hulpverleners. Het contact met de hulpverlener is cruciaal bij een goede coaching van mensen met een verstandelijke beperking.

Met 'Kijk op kinderwens' kunnen hulpverleners hun cliënten proactief ondersteunen bij het maken van een zorgvuldige keuze. 'Kijk op kinderwens' biedt instrumenten en informatie voor begeleiders, maatschappelijk werkenden, MEE-consulenten, gezinscoaches, gedragsdeskundigen en medewerkers van bureau Jeugdzorg en de jeugdgezondheidszorg.

E-learning

Hoe neem je de wensen van mensen met een verstandelijke beperking serieus? Hoe ga je daar in de praktijk mee om? En hoe houd je het belang van het kind in het oog? Antwoord op deze vragen krijgt u in de e-learning 'Kijk op kinderwens'. Na afloop kunt u mensen met een verstandelijke beperking coachen bij het maken van een zorgvuldige keuze.

Bestellen: E-learning 'Kijk op kinderwens' 

Kaartspel 'Hoe word ik tevreden en gelukkig?'

Een kaartspel waarmee hulpverleners makkelijker in gesprek komen met hun cliënt. Met het spel kunnen zij een levensplan bedenken of levensthema’s bespreken zoals vrienden, hobby’s, liefde, werken, wonen en kinderwens. Eén op één of in een groep. Bij elk thema beantwoorden de spelers vijf vragen. Bij elke vraag bedenken ze wat ze van dit onderwerp vinden en hoe ze verwachten dat dat in de nabije en de verre toekomst zal zijn.

Bestellen: Spel 'Hoe word ik tevreden en gelukkig?' 

Wat kost mijn wens? (rekenmodel)

Op de website 'Wat kost mijn wens?' kunnen mensen met een verstandelijke beperking hun maandelijkse budget berekenen. Zo zien zij snel welke financiële consequenties hun wensen hebben. Zij krijgen inzicht in de kosten die een kind met zich meebrengt en de gevolgen voor andere uitgaven.

Het rekenmodel is ontwikkeld in samenwerking met het NIBUD. Begeleiders kunnen het gebruiken in gesprekken met een cliënt. Stap voor stap vult de cliënt in wat zijn of haar wensen zijn. Het model berekent meteen de kosten en of de wensen passen in het budget.

Naar de website 'Wat kost mijn wens?' (externe link)

Kinderen, waar kies ik voor? (koffer met inhoud)

Met behulp van deze koffer kunnen mensen met een verstandelijke beperking worden voorgelicht over de consequenties van hun kinderwens en de inhoud van het ouderschap.

De koffer bevat:

• Achtergrondinformatie en uitleg over het gebruik van de materialen
• Kinderwens, kijken naar keuzes: suggesties voor themabijeenkomsten voor hulpverleners
• Visie op visie: een stellingenspel waarmee hulpverleners hun eigen opvattingen kunnen onderzoeken
• Wensenkwartet: een spel om samen met de cliënt toekomstwensen te verkennen
• Praten over de kinderwens: oefenmateriaal voor hulpverleners om gesprekken met cliënten te voeren
• Bij wie kan ik terecht?: beschrijft in duidelijke stappen hoe hulpverleners samen met de cliënt en eventuele partner een overzicht kunnen maken van belangrijke personen die hen kunnen bijstaan
• Weet ik waarvoor ik kies?: helpt cliënten zich bewust te worden van de gevolgen van hun keuze
• Mijn kind wil een kind…: informatiefolder voor ouders van mensen met een verstandelijke beperking
• Zwangerschapsboek: over de verschillende fasen van de zwangerschap in begrijpelijke taal

De koffer is ontwikkeld door ASVZ, meer informatie vindt u op de website van ASVZ (externe link)

Folders voor cliënten

Speciaal voor cliënten zijn een aantal folders beschikbaar over het maken van moeilijke keuzes. De folders geven de cliënt praktische tips en informatie die hem of haar helpen deze keuzes te maken. Alle folders zijn pdf-bestanden en gratis te downloaden.

Naar het overzicht van folders 

Het Kennisplein Gehandicaptensector ondersteunt een netwerk over ouderschap en kinderwens

Documenten

Richtlijn MEE ouderschap en kinderwens
Stroomschema van MEE Nederland

16 & zwanger, wat nu? (externe link)
Boek voor mensen die moeilijk lezen over een meisje van 16 dat per ongeluk zwanger raakt. Inclusief gratis lesbrief.

Anticonceptie : welk middel past het beste bij jou? (externe link)
Folder voor mensen die moeilijk lezen over anticonceptie.

De Nationale Prevalentiestudie Mishandeling van Kinderen en Jeugdigen (externe link)
Onderzoek in opdracht van het ministerie van Justitie en het ministerie van VWS naar omvang en aard van mishandeling van kinderen van 0 tot 17 jaar.

Doormodderen of doorpakken (externe link)
Folder met het aanbod van het Adviesteam verstandelijk beperkt ouderschap in Twente.

Het beste voor uw kind (externe link)
Adviezen over de eerste levensbehoeften in beeld en tekst van Z-org.

Het is mijn leven
Werkboek waarmee mensen met een beperking richting kunnen geven aan hun leven.

Invitational conference kinderwens 
Verslag van een conferentie op 16 juni 2010 waarin duidelijk werd dat deskundigheid, samenwerking, respect en focus op de opvoeding succesfactoren zijn voor goed genoeg ouderschap.

Kijk op kleintjes (externe link)
Werkwijze in de gemeente Nijmegen voor het signaleren, verwijzen en hulpverlenen aan kinderen tussen 0 en 4 jaar die extra zorg nodig hebben.

Meldcode KNOV kindermishandeling (externe link)
Meldcode voor verloskundigen bij een vermoeden van kindermishandeling.

Meldcode medici kindermishandeling (externe link)
Meldcode voor artsen bij de signalering en aanpak van kindermishandeling.

'Mijn moeder heeft het verstand van een kind' (externe link)
Verhalen van kinderen die opgroeien bij ouders met een verstandelijke beperking.

Ongewenst zwanger? (externe link)
Folders van Fiom over ongewenste zwangerschap. 

Opvoeden & zo (externe link)
Preventieve cursus voor ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd.

Ouders met een verstandelijke beperking
Verslag van een praktijkonderzoek.

RAAK Manifest (externe link)
Manifest dat pleit voor ondersteuning bij opgroeien en opvoeden dicht bij huis.

Raamwerk voor opvoeders, leerkrachten en voorlichters (externe link)
Checklist voor het geven van goede en leeftijdsspecifieke vorming.

Richtlijn Kinderwens (externe link)
Richtlijn voor MEE-consulenten

Samenspel van factoren (externe link)
Inventariserend onderzoek naar de ouderschapscompetenties van mensen met een verstandelijk beperking. 

Standpunt KNMG 'Ouderschap van mensen met een verstandelijke handicap' (externe link)
Gaat in op de vraag of en zo ja hoe ontmoediging van ouderschap en gedwongen anticonceptie gerechtvaardigd zijn.

Wat werkt (externe link)
'Wat Werkt?' is een onderzoek naar hulp voor ouders met een lichte verstandelijke beperking bij de opvoeding van hun kind. De website biedt informatie en nieuws.

Zwakbegaafde ouders en kinderen: de problemen zijn onbeschrijflijk (externe link)
Weerslag van een gesprek met Carla van Iersel.

Links

Australian Family and Disability Studies Reseach Collaboration (AFDSRC)
Website van de University of Sydney, Faculty of Health Sciences, met informatie voor hulpverleners over ouderschap en beperkingen.

Begrensdeliefde (externe link)
Website met beschrijvingen van cursussen, methodieken, video’s, werkboeken en beleidsdocumenten op het terrein van preventie, voorlichting, signalering, diagnostiek en behandeling van seksueel misbruik bij mensen met een verstandelijke beperking.

Effathaguyot (externe link)
Effathaguyot heeft een toolkit ontwikkeld op basis van de methode ‘totale communicatie’. Met deze toolkit kunnen hulpverleners hun cliënten stap voor stap informeren over privacy, lichaamsbeleving, seksualiteit en sociaal gewenst gedrag. De toolkit bestellen via de website van Elsevier Gezondheidszorg (externe link)

Heftineigenhand (externe link)
Praktijkmateriaal voor begeleiders van bijeenkomsten voor jonge moeders

Isisz (externe link)
Initiatief van ouders en hulpverleners in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Het platform geeft steun bij vragen over relatievorming, seksualiteit en seksueel misbruik.

Je zal het maar zijn (externe link)
Tv-programma van BNN. In aflevering 2 vertelt Nicole over haar leven als kind van ouders met een verstandelijke beperking.

Jong en moeder (externe link)
Belgische website voor tienermoeders, partners, familie en hulpverleners.

Langsdelevenslijn (externe link)
Website voor mensen met beperkingen met informatie over hulpmiddelen, voorzieningen, mensen en instellingen die hen van dienst kunnen zijn. Initiatief van MEE Nederland.

NOVA - uitzendingen over ouders met een verstandelijke beperking (externe link)

Oefenpop - Babybedenktijd.nl (externe link)
Methodisch hulpmiddel bij de ondersteuning van cliënten met een kinderwens.

Opeigenbenen (externe link)
Website voor jongeren met chronische aandoeningen en lichamelijke beperkingen, hun ouders en professionals. De site biedt onder andere het bordspel 'SECZ Talk' aan, een spel om seksualiteit en relatievorming bespreekbaar te maken en informatie te geven.

Parents with disabilities online (externe link)
Amerikaanse website met informatie, ondersteuning en publicaties voor ouders met een beperking .

Parents with mental retardation and their children (externe link)
Website over politiek en wetgeving, de gaten in 'het systeem' en het effect van armoede op verstandelijk beperkte ouders. Met tips en voorbeelden. 

Project ouder en kind (externe link)
Project met kleinschalige woonvorm in de wijk voor ouders met een licht verstandelijke beperking en hun kinderen.

Schatjes (externe link)
Serie uitzendingen van de EO over opvoeden en allerlei problemen die daarbij voorkomen. 

Seksualiteit
Website met informatie over relaties en seksualiteit.

Seksuele vorming 
Website voor docenten en iedereen die beroepsmatig lessen voor jongeren gaat verzorgen over seksualiteit.

Spel: Ik wil een goede ouder zijn (externe link)
Doel van het spel is (toekomstige) ouders of mensen met een kinderwens laten beseffen wat kinderen verzorgen vraagt van ouders.

Spraakmakende zaken (externe link)
Tv-uitzending van IKON over baby Hendrikus.

Through de lookingglass (externe link)
Website van Amerikaans centrum voor onderzoek, training en ondersteuning voor gezinnen met een kind, ouder of grootouder met een beperking.

Tienermoeders
Website met informatie voor jonge moeders. Ook voor vaders en andere geïnteresseerden.

Zoenenenzo
Website over relaties en seksualiteit voor jongeren met een handicap.

Zoenenenzovoort
Website over relaties en seksualiteit voor ouders van jongeren met een handicap.