Observatielijsten: pijngedrag bij mensen met een verstandelijke beperking

Pijn bij mensen met een verstandelijke beperking is soms moeilijk te doorgronden. Zij kunnen de aard en intensiteit van hun pijn niet altijd goed aangeven. Een deel van de cliënten kan niet verbaal of helemaal niet over pijn communiceren. Dit bemoeilijkt de pijnsignalering, waardoor risico op onderbehandeling bestaat. Eén van de belangrijkste gevolgen van onderbehandeling is verminderde kwaliteit van leven.

Mensen met een verstandelijke beperking zijn voor het vaststellen van pijn vaak afhankelijk van hun sociale omgeving. Familie en zorgverleners herkennen sneller subtiele gedragsveranderingen die kunnen duiden op pijn. Voor begeleiders, gedragsdeskundigen, AVG artsen, fysiotherapeuten en verpleegkundigen bestaan verschillende observatielijsten voor het registreren van pijngedrag. Daarnaast verschijnt dit jaar op initiatief van de beroepsvereniging verpleegkundigen en verzorgende (V&VN) een richtlijn pijn bij volwassenen met een verstandelijke beperking, inclusief onderbouwing. De lijsten en bijbehorende informatie ontwikkelde Vilans in samenwerking met neuropsycholoog Nanda de Knegt. Pijnobservatielijsten kun je gebruiken bij een vermoeden van pijn, bij verandering van gedrag of rondom een interventie (voor- en nameting). Welke observatielijst je gebruikt is afhankelijk van het type cliënt. Je kunt kiezen uit observatielijsten voor pijngedrag voor onder andere de volgende cliëntgroepen: autisme of vreemd pijngedrag (PGA), dementie (PACSLAD-D of REPOS), kinderen/EMVB (CPG) of overig (REPOS). Welke observatielijst je wanneer en met welke frequentie inzet, is afhankelijk van het doel, maar ook van de voorkeur van de zorginstelling. Je kunt hiervoor de Beslisboom Gebruik Observatielijst Pijngedrag (pdf) gebruiken. (Oproep: Graag verneemt Nanda reacties over het gebruik van deze beslisboom, we zijn benieuwd naar feedback!) De observatielijsten die daarin genoemd worden en ook besproken worden op Kennisplein zijn slechts een greep uit de grote verscheidenheid die er is. Er is voor deze selectie gekozen omdat deze Nederlandstalig zijn, deze vaak genoemd worden als observatielijsten die gebruikt worden bij mensen met een verstandelijke beperking, en deze vrijwel allemaal in wetenschappelijk onderzoek bruikbaar zijn gebleken. De PGA en CPG zijn specifiek voor verstandelijk beperkten ontwikkeld. De REPOS en PACSLAC-D lijsten moeten nog gevalideerd worden voor verstandelijk beperkten. De NCCPC-R is ontwikkeld voor verstandelijk beperkte kinderen en is voor een afstudeerproject Verpleegkunde in het Nederlands vertaald en getest, maar moet nog verder wetenschappelijk onderzocht worden.

Het gebruik van een observatielijst vraagt om goede kennis van de werkwijze om verkeerde conclusies te voorkomen. Via trainingen kun je die noodzakelijke kennis verkrijgen. Realiseer je ook dat een handleiding van een observatielijst bestudeerd moet worden en dat je de inzet van een observatielijst altijd multidisciplinair moet bespreken (doel, resultaten, aanpak). Het gebruik van een observatielijst alleen volstaat niet om harde uitspraken te kunnen doen over de aanwezigheid van pijn. Het is een beginpunt voor multidisciplinaire pijndiagnostiek.

Pijnobservatielijsten

Tools

Zelfrapportage pijn

Naast observatie van pijngedrag is het belangrijk om aandacht te hebben voor zelfrapportage. Dit kan bijvoorbeeld aan de hand van schalen. Deze zijn ook te downloaden op het Kennisplein.

Deel deze content

Reageren:

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen [].
Voorbeeld: [www.voorbeeld.nl] of [http://www.voorbeeld.nl]
Velden met een (*) zijn verplicht.

Aantal reacties (4)

  • 19-12-2014
  • Nanda de Knegt

Voorlopig komt de PGA niet online. De bestelling van de PGA kan via de externe website en bij gebruik dient de handleiding goed gevolgd te worden. Zodra er meer bekend is, worden vervolgstappen en verdere ontwikkelingen rond PGA op de externe website vermeld.

  • 05-12-2014
  • Nanda de Knegt

Beste allemaal,

Ik heb net gehoord dat ik 18 december meer te horen krijg over de digitalisering van de PGA.

Hartelijke groet, Nanda de Knegt

  • 27-11-2014
  • Nanda de Knegt

Geachte mevrouw Van Dillen,

Hartelijk dank voor uw reactie. Heel waardevol dat u meedenkt!

Naar aanleiding van uw feedback heb ik in de beslisboom bij dementie 'of REPOS' geplaatst en heb ik mijn contactpersoon over de rechten van de PGA gemaild of er al een update is. Ik houd u op de hoogte.

U heeft gelijk over de REPOS, daar had ik aan moeten denken. Wel goed om te weten is dat de PACSLAC-D ook voor dementie gevalideerd is. Het is belangrijk om ook in de doelgroep van mensen met een verstandelijke beperking wat verder te kijken dan alleen de REPOS en CPG, waarin vooral gezichtsuitdrukkingen, non-verbale/verbale geluiden en enkele fysiologische aspecten zoals huilen centraal staan. Uiteraard zijn dit universele pijngedragingen, maar het voordeel van observatielijsten zoals de PACSLAC-D (maar ook de MOBID-2) is dat er aandacht is voor andere pijngedragingen (PACSLAC-D: o.a. sociaal-emotioneel gedrag, MOBID-2: pijngedrag bij bewegen: http://https://www.nccdp.org/resources/Mobid-2PainScaleenglish.pdf. De MOBID-2 is helaas alleen Engels).

Een andere volledige observatieschaal uit de regulaieren ouderenzorg is de DOLOPLUS 2 http://www.doloplus.com/pdf/3V_DOLOPLUS_NL.pdf. Ik hoor graag of u denkt dat deze lijst geschikt zou zijn voor mensen met verstandelijke beperking (met of zonder dementie).

Vriendelijke groet, Nanda de Knegt

  • 27-11-2014
  • Gaby van Dillen

• In de beslisboom wordt voor dementerende ouderen de PACSLAC-D genoemd, maar niet de REPOS, terwijl deze toch specifiek voor deze doelgroep is ontwikkeld.

• Het is een gemis dat de lijsten en formulieren van de PGA nog niet digitaal zijn.

Binnen mijn instelling (Pluryn) werken we met de CPG, de REPOS en recentelijk ook de PGA. We hebben een (multi disciplinair) pijnteam in het leven geroepen in de hoop om antwoorden of oplossingen te kunnen bieden bij (vermoeden van) pijn bij cliënten bij wie het moeilijk te duiden is.

Vriendelijke groet,

Gaby van Dillen (verpleegkundig palliatief zorgconsulent Pluryn, Groesbeek/Nijmegen)

kennispleingehandicaptensector.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten