Observatielijsten: pijngedrag bij mensen met een verstandelijke beperking

Pijnobservatie bij verstandelijke beperkingHet is soms moeilijk om pijn bij mensen met een verstandelijke beperking in te schatten. Zij kunnen niet altijd aangeven wat voor pijn ze hebben en hoe erg deze is. Een deel van de cliënten kan niet zeggen dat ze pijn hebben, of laten zien dat ze pijn hebben. Hierdoor is het soms moeilijk om pijn te herkennen en ontstaat de kans op onderbehandeling. En een van de belangrijkste gevolgen van onderbehandeling is dat de kwaliteit van leven vermindert.

Hoe herken je pijn en schat je deze in?

Voor het herkennen en inschatten van pijn zijn mensen met een verstandelijke beperking vaak afhankelijk van hun sociale omgeving. Familie en zorgverleners herkennen sneller de kleine gedragsveranderingen die kunnen wijzen op pijn (ook wel pijngedrag genoemd). Voor begeleiders, gedragsdeskundigen, artsen voor verstandelijk gehandicapten (AVG), fysiotherapeuten en verpleegkundigen bestaan verschillende observatielijsten voor het bijhouden van pijngedrag.

De beroepsvereniging verpleegkundigen en verzorgenden (V&VN) heeft een richtlijn pijn bij volwassenen met een verstandelijke beperking, inclusief onderbouwing, gepubliceerd.

 > Ga direct naar de pijnobservatielijsten

Welke lijst moet ik gebruiken?

Pijnobservatielijsten kun je gebruiken bij een vermoeden van pijn, bij verandering van gedrag of als voor- en nameting bij een interventie. Welke observatielijst je inzet, en wanneer en hoe vaak, hangt af van waarom je de lijst gebruikt. En van het type cliënt. Maar ook van de voorkeur van de zorginstelling waar je werkt.

Om een keuze te maken kun je de Beslisboom Gebruik Observatielijst Pijngedrag (pdf) gebruiken (Oproep: Graag hoort Nanda reacties over het gebruik van deze beslisboom, we horen graag je feedback!). De observatielijsten die daarin genoemd worden, worden ook besproken op deze website. Dit is een deel van de lijsten die er zijn, maar ze vormen een goede basis.

Je kunt kiezen uit pijnobservatielijsten voor onder andere de volgende cliëntgroepen:

  • Autisme of vreemd pijngedrag (PGA)
  • Dementie (PACSLAD-D, MOBID2-NL of REPOS)
  • Aandoeningen aan het bewegingssysteem (MOBID2-NL)
  • Kinderen/EMVB (CPG)
  • Overig (REPOS)

Ontwikkeling en keuze pijnobservatielijsten

De lijsten en bijbehorende informatie ontwikkelde Vilans in samenwerking met neuropsycholoog Nanda de Knegt.

Voor deze selectie van observatielijsten is er gekeken naar 3 belangrijke punten:

  • De lijsten zijn in het Nederlands.
  • Ze worden vaak gebruikt bij mensen met een verstandelijke beperking.
  • Ze zijn bijna allemaal na wetenschappelijk onderzoek goedgekeurd. 

De PGA en CPG zijn speciaal gemaakt voor mensen met een verstandelijke beperking. De REPOS, MOBID2-NL en PACSLAC-D lijsten moeten nog goedgekeurd worden voor die groep. De NCCPC-R is bedoeld voor kinderen met een verstandelijke beperking. Voor een afstudeerproject Verpleegkunde is de lijst in het Nederlands vertaald en getest. De lijst moet nog verder wetenschappelijk onderzocht worden.

Gebruik observatielijsten

Om een observatielijst goed te kunnen gebruiken is het belangrijk om te weten hoe je ermee moet werken. Zo voorkom je dat je de verkeerde uitslag krijgt. Met trainingen kun je de kennis op doen. Vergeet ook niet om de handleiding van de observatielijst te lezen. En bespreek de inzet ervan met de verschillende zorgverleners. Op deze manier zijn alle betrokkenen ook op de hoogte van het doel, de resultaten en de aanpak. Hou er wel rekening mee dat de observatielijst alleen niet voldoende is om zeker te weten of iemand pijn heeft. Maar je kan het wel zien als beginpunt om te achterhalen of iemand pijn heeft.

Pijnobservatielijsten

Tools

Zelfrapportage pijn

Naast observatie van pijngedrag is het belangrijk om aandacht te hebben voor zelfrapportage. Dit kan bijvoorbeeld aan de hand van schalen. Deze zijn ook te downloaden op het Kennisplein.

Deel deze content

Reageren:

Wil je een link invoegen in de tekst? Zet deze tussen [].
Voorbeeld: [www.voorbeeld.nl] of [http://www.voorbeeld.nl]
Velden met een (*) zijn verplicht.

Aantal reacties (5)

  • 20-11-2017
  • Anne

Hallo,

Zijn er ook observatie lijsten gericht op contact tussen begeleider en cliënt?

Het gaat om personen met EMB.

Mvg!

  • 19-12-2014
  • Nanda de Knegt

Voorlopig komt de PGA niet online. De bestelling van de PGA kan via de externe website en bij gebruik dient de handleiding goed gevolgd te worden. Zodra er meer bekend is, worden vervolgstappen en verdere ontwikkelingen rond PGA op de externe website vermeld.

  • 05-12-2014
  • Nanda de Knegt

Beste allemaal,

Ik heb net gehoord dat ik 18 december meer te horen krijg over de digitalisering van de PGA.

Hartelijke groet, Nanda de Knegt

  • 27-11-2014
  • Nanda de Knegt

Geachte mevrouw Van Dillen,

Hartelijk dank voor uw reactie. Heel waardevol dat u meedenkt!

Naar aanleiding van uw feedback heb ik in de beslisboom bij dementie 'of REPOS' geplaatst en heb ik mijn contactpersoon over de rechten van de PGA gemaild of er al een update is. Ik houd u op de hoogte.

U heeft gelijk over de REPOS, daar had ik aan moeten denken. Wel goed om te weten is dat de PACSLAC-D ook voor dementie gevalideerd is. Het is belangrijk om ook in de doelgroep van mensen met een verstandelijke beperking wat verder te kijken dan alleen de REPOS en CPG, waarin vooral gezichtsuitdrukkingen, non-verbale/verbale geluiden en enkele fysiologische aspecten zoals huilen centraal staan. Uiteraard zijn dit universele pijngedragingen, maar het voordeel van observatielijsten zoals de PACSLAC-D (maar ook de MOBID-2) is dat er aandacht is voor andere pijngedragingen (PACSLAC-D: o.a. sociaal-emotioneel gedrag, MOBID-2: pijngedrag bij bewegen: http://https://www.nccdp.org/resources/Mobid-2PainScaleenglish.pdf. De MOBID-2 is helaas alleen Engels).

Een andere volledige observatieschaal uit de regulaieren ouderenzorg is de DOLOPLUS 2 http://www.doloplus.com/pdf/3V_DOLOPLUS_NL.pdf. Ik hoor graag of u denkt dat deze lijst geschikt zou zijn voor mensen met verstandelijke beperking (met of zonder dementie).

Vriendelijke groet, Nanda de Knegt

  • 27-11-2014
  • Gaby van Dillen

• In de beslisboom wordt voor dementerende ouderen de PACSLAC-D genoemd, maar niet de REPOS, terwijl deze toch specifiek voor deze doelgroep is ontwikkeld.

• Het is een gemis dat de lijsten en formulieren van de PGA nog niet digitaal zijn.

Binnen mijn instelling (Pluryn) werken we met de CPG, de REPOS en recentelijk ook de PGA. We hebben een (multi disciplinair) pijnteam in het leven geroepen in de hoop om antwoorden of oplossingen te kunnen bieden bij (vermoeden van) pijn bij cliënten bij wie het moeilijk te duiden is.

Vriendelijke groet,

Gaby van Dillen (verpleegkundig palliatief zorgconsulent Pluryn, Groesbeek/Nijmegen)

kennispleingehandicaptensector.nl gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. melding sluiten