Het model van Loeser laat zien wat er anders is bij pijn bij mensen met een verstandelijke beperking. Het model bestaat uit 4 elkaar omvattende, steeds grotere cirkels die de 4 niveaus van pijn weergeven. Allereerst verschilt het pijngedrag van mensen met een beperking. Zo is het pijngedrag moeilijk te herkennen, vindt er vaker zelfverwonding en agressie plaats.
Pijn en verstandelijke beperking
Laatst bijgewerkt op: 24-09-2026
Pijn is een signaal van het lichaam dat er iets mis is, bijvoorbeeld door ziekte of een verwonding. Mensen met een verstandelijke beperking hebben vaker pijn. Dit komt bijvoorbeeld door verwondingen, problemen met spieren, botten en gewrichten (zoals spasticiteit), en ziekten van de maag en darmen (zoals gastro oesophageale reflux). Ook kan hun zenuwstelsel anders werken, bijvoorbeeld door een aangeboren aandoening. Hierdoor kunnen zij gevoeliger zijn voor pijn en pijn heftiger ervaren.
Mensen met een beperking ervaren pijn anders
Het model van Loeser laat zien wat er anders is bij pijn bij mensen met een verstandelijke beperking.
SKILZ Richtlijn Pijn bij mensen met een verstandelijke beperking
Pijn herkennen
Het herkennen van pijn is lastig. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen vaak niet goed vertellen dat ze pijn hebben. Zorgverleners moeten daarom goed opletten. Maar pijn kan zich op veel verschillende manieren laten zien, waardoor het moeilijk te herkennen is.
Omgaan met pijn
Mensen met een verstandelijke beperking hebben ook hulp nodig bij het omgaan met pijn. Behandeling kan moeilijk zijn. Dit komt doordat zij soms minder goed begrijpen wat er gebeurt en minder goed instructies kunnen volgen. Niet begrijpen van pijn kan ook angst, paniek en stress veroorzaken. Daardoor kunnen ze gevoeliger worden voor pijn. Ook hebben zij vaak meerdere aandoeningen en gebruiken ze verschillende soorten medicijnen.
Het is lastig om te beoordelen of een behandeling helpt, omdat iemand vaak niet zelf kan vertellen hoe het gaat. Hierdoor bestaat het risico dat pijn niet op tijd wordt gezien of niet goed wordt behandeld.
Gedrag en pijn
Pijn kan ervoor zorgen dat iemand ander gedrag laat zien. Voor mensen met een verstandelijke beperking is gedrag soms de enige manier om pijn te laten merken. Dit gedrag kan erger worden door de reactie van anderen. Er kan dan probleemgedrag ontstaan, zoals agressie of zelfverwonding. Als pijn lang duurt, wordt het verband tussen pijn en gedrag steeds ingewikkelder. Meestal is pijn niet de enige oorzaak van probleemgedrag. Wil je meer weten over probleemgedrag? Bekijk dan ook het thema Probleemgedrag.
Prikkelverwerking en pijn
Mensen met een verstandelijke beperking hebben vaak problemen met het verwerken van prikkels (zoals geluid, licht of aanraking). Dit komt nog vaker voor bij mensen met autisme. Hierdoor kunnen zij zich ongemakkelijk voelen en gedrag laten zien dat moeilijk te begrijpen is. Mensen die extra gevoelig zijn voor bepaalde prikkels, kunnen dat ook zijn voor pijn. Daarmee kan je rekening houden in de dagelijkse zorg en behandeling.
Richtlijn over pijn bij mensen met een verstandelijke beperking
Stichting Kwaliteits Impuls Langdurige Zorg (SKILZ) ontwikkelde een richtlijn Pijn bij mensen met een verstandelijke beperking, In deze richtlijn wordt beschreven hoe je met verschillende disciplines kunt samenwerken bij signaleren, diagnostiek, behandeling en evaluatie van pijn.
