Pijnobservatielijst APOS-PIMD
Gepubliceerd op: 20-10-2026
Laatst bijgewerkt op: 20-10-2026
De aanwezigheid van pijn heeft een grote invloed op de kwaliteit van leven van mensen met (Z)EVMB. Zo kan pijn zorgen voor slaap- en gedragsproblemen, maar het kan ook iemands vermogen om actief mee te doen met activiteiten negatief beïnvloeden. Het is daarom belangrijk om pijn te herkennen en te erkennen. De APOS-PIMD helpt zorgprofessionals hierbij.
In het kort
Type interventie
Meetinstrument
Voor wie
Begeleiders, Paramedici, Verpleegkundigen
Cliëntgroep
Volwassenen, Zeer ernstig verstandelijke beperking, Ernstig meervoudige beperking
Sector
Gehandicaptenzorg
Soort kennis
Onderzoek, Praktijk
Ontwikkelaar
Academische werkplaats EMB
Door het observeren en scoren van pijnsignalen onderzoek je of iemand pijn heeft. Bij de APOS-PIMD let je op de volgende 9 signalen:
- een gespannen gezicht
- ogen (bijna) dichtknijpen
- optrekken bovenlip
- een grimas
- kreunen/jammeren/onrustgeluiden
- bewegen lichaamsdeel
- paniekerig, paniekreactie
- bewegen van lippen en tong
- verandering van bewegingsactiviteit
De observatielijst is ontwikkeld voor volwassenen met Zeer Ernstige Verstandelijke en Meervoudige Beperkingen (ZEVMB).
Een zorgprofessional zoals een verpleegkundige, begeleider of paramedicus neemt de observatielijst af. De zorgprofessional heeft hiervoor wel scholing moeten volgen.
Voor het afnemen van de APOS-PIMD gebruik je een instructiekaart met 9 gedragsuitingen waar je pijn aan kunt herkennen. Deze signalen zijn gezichtsuitdrukkingen, bewegingen en geluiden.
Observeer de volwassene 2 minuten in een situatie waarin je vermoedens hebt van pijn bij de volwassene. Dat kan op 2 manieren:
- Tijdens de situatie: je vult de scorekaart op het moment zelf in.
- Met een video-opname: bekijk de beelden met alle betrokkenen op een later moment en vul de scorekaart in.
Een uitgebreide uitleg vind je in de handreiking van de APOS-PIMD.
Op de website van de Academische werkplaats EMB vind je 3 materialen die je helpen om de pijnobservatielijst af te nemen:
Voor het afnemen van de APOS-PIMD heb je ook het volgende nodig:
- De kennis en vaardigheden voor het afnemen van de pijnobservatielijst. Hiervoor is een scholing nodig.
- Momenten waarop je de volwassene met een beperking observeert.
- Tijd met collega's om de uitkomsten van de APOS-PIMD te bespreken.
De APOS-PIMD is een instrument waar makkelijk mee te werken is. Er is een goede uitleg en scholing beschikbaar en het is makkelijk inzetbaar in de dagelijkse praktijk.
Leendert Sneep, fysiotherapeut en accounthouder van het dossier Pijn op Kennisplein Gehandicaptensector
De APOS-PIMD is als aanbeveling opgenomen in de richtlijn pijn bij mensen met een verstandelijke beperking specifiek voor volwassenen met ZEVMB.
Vragen over de APOS-PIMD? Neem dan contact op met Suzanne Jansen, gedragswetenschapper bij 's Heerenloo.