Stepped care in de gehandicaptenzorg
Gepubliceerd op: 20-10-2026
Mensen met een verstandelijke beperking hebben recht op medische basiszorg. Waar zij wonen en hoe zij verzekerd zijn, maakt daarbij niet uit. Voor medische basiszorg is samenwerking in de regio nodig. Stepped care helpt om cliënten passende zorg te bieden. Het doel is: de juiste zorg, op het juiste moment, door de juiste professional. Deze kennistool helpt bij het gesprek daarover.
In het kort
Type tool
Infographic
Voor wie
Artsen VG, Huisartsen, Begeleiders
Cliëntgroep
Mensen met een beperking, Ouderen, Zorggebruikers
Soort kennis
Praktijk
Ontwikkelaar
Vilans
Deze kennistool bevat de afbeelding 'Stepped care in de gehandicaptenzorg'. De afbeelding laat zien wie een rol kunnen spelen in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Je ziet hoe zij met elkaar en met de cliënt verbonden zijn. Sommige professionals en betrokkenen staan dichter bij de cliënt dan anderen. Dat zien we ook in de praktijk. Een naaste of begeleider staat vaak dicht bij de cliënt en heeft dagelijks contact. Een arts verstandelijk gehandicapten (arts VG) of huisarts is meestal meer op afstand betrokken.
De afbeelding laat ook zien dat je alle professionals direct kunt benaderen. Bij stepped care hoef je geen vaste stappen te volgen van 'lichte' naar 'zwaardere' (specialistische) zorg.Wie het beste kan helpen, hangt af van het soort zorgvraag. Ook hoe intensief of ingewikkeld de zorgvraag is, speelt mee. Denk je dat een vraag bij een huisarts of arts VG hoort? Dan hoef je niet eerst een verpleegkundig team, verpleegkundig specialist of physician assistant te benaderen. De kern blijft: de juiste zorg door de juiste professional op het juiste moment.
Bij stepped care zijn er een aantal uitgangspunten:
- Begin altijd bij de zorgvraag van de cliënt. Welke informatie is nodig om de zorgvraag duidelijk te krijgen? Welke zorg heeft de cliënt nodig?
- Merk veranderingen op tijd op. Zo kun je een ingewikkeldere zorgvraag voorkomen. Neem signalen van de cliënt, naasten, familieleden en begeleiders serieus. Zij kunnen kleine veranderingen opmerken. Die kunnen helpen om de zorgvraag duidelijk te krijgen. Denk bijvoorbeeld aan slechter slapen, minder eten of onrustig gedrag.
- Bedenk wie de zorg het beste kan geven. Niet iedereen heeft een specialist nodig. Het gaat om de juiste zorg, op het juiste moment, door de juiste persoon. Denk aan de arts VG, de verpleegkundig specialist en paramedici.
- Goede triage is bij stepped care heel belangrijk. Zo is en blijft de juiste kennis beschikbaar. Bij triage beoordeelt de professional zorgvuldig of de zorg kan wachten of spoed heeft. Daarna kijkt de professional wie het beste kan helpen en welke zorg het beste past.
Gebruik de kennistool bij gesprekken over samenwerking in de regio. rond medische zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Bijvoorbeeld in gesprekken:
- tussen managers van verschillende organisaties in de gehandicaptenzorg, bijvoorbeeld van behandeldiensten.
- tussen zorgprofessionals van verschillende organisaties in de gehandicaptenzorg en huisartsenzorg.
Gebruik de afbeelding om samen de zorg in de regio te bespreken. Hoe is de zorg geregeld? Waar kunnen we beter samenwerken? Iedere regio organiseert de samenwerking namelijk anders. De afbeelding helpt om samen te bespreken wat nodig is voor passende en toegankelijke zorg.
Je kunt de afbeelding gebruiken:
- om de toegang tot medische basiszorg in de regio slimmer te regelen. Zo is deze zorg toegankelijk voor alle mensen met een verstandelijke beperking. Waar ze wonen en hoe ze verzekerd zijn, maakt daarbij niet uit.
- bij de start van een samenwerking. Zo leer je elkaars rollen, kijk op de zorg, uitdagingen en kansen kennen. Bijvoorbeeld bij het opzetten van een regionale VG-poli.
- bij de samenwerking in de regio de zorgvraag van de cliënt centraal te stellen.
- om voor het eerst te verkennen hoe je medische professionals in de regio kunt inzetten. Denk bijvoorbeeld aan verpleegkundig specialisten.
Gebruik de afbeelding als gespreksplaat om samen te verkennen hoe de zorg in de regio is georganiseerd en waar kansen liggen om de samenwerking te versterken. Iedere regio organiseert de samenwerking anders. Juist daarom kan de afbeelding helpen om met elkaar het gesprek te voeren over wat nodig is voor passende en toegankelijke zorg.
- Print de afbeelding voor alle deelnemers of toon deze op een groot scherm.
- Bekijk samen de video. Zo begin je het gesprek met dezelfde basiskennis. Bespreek de samenwerking, de beschikbare kennis en hoe stepped care in de regio is geregeld. Je hoeft niet de hele video te bekijken. Bepaal eerst wat jullie willen weten. Bekijk daarna het hoofdstuk dat daarbij past. De hoofdstukken:
- 0:00 - 1:59: Waarom er aandacht voor toegang tot medische basiszorg nodig is!
- 1:59 – 03:11: Waarom stepped care?
- 3:11 – 4:40: Wat is stepped care en wat is het niet?
- 4:40 – 7:39: Geleerde lessen en tips over stepped care
- 7:39 – 9:35: Uitleg afbeelding ‘Stepped care in de gehandicaptenzorg’
- Bespreek met elkaar de volgende vragen:
- Wat verstaan we onder stepped care?
- Wat betekent het in de praktijk om de zorgvraag van de cliënt als uitgangspunt te nemen?
- Wat herkennen we uit de video in onze eigen organisatie en regio?
- Waar liggen in onze regio de grootste kansen om de zorg en expertise voor onze cliënten beter met elkaar te verbinden?
- Welke eerste stap kunnen we samen zetten die haalbaar is?
Om het gesprek aan te gaan met de tool heb je de afbeelding en de video nodig.
Een cliënt werd aangemeld voor specialistische behandeling vanwege slaapproblemen. In de praktijk bleek dat eenvoudige aanpassingen al voldoende waren. Denk aan minder schermgebruik in de avond, minder koffie en aanpassing van het dagritme. Wat hier anders had gekund, is dat eerst werd gekeken naar deze basisfactoren en de rol van de begeleiders en het netwerk. Door de vraag beter te verkennen en laagdrempelig te starten, had specialistische doorverwijzing mogelijk voorkomen kunnen worden.
Sandra de Wit, verpleegkundig specialist
De toegang tot medische zorg staat onder druk. Binnen het MGZ-convenant wordt stepped care genoemd als een manier om zorg slimmer te organiseren door samenwerking tussen zorgverleners en organisaties. Zo krijgt iedere cliënt de juiste zorg, op het juiste moment, van de professional die het best aansluit bij de zorgvraag. Bekijk de video:
Vilans
Bekijk de pagina Triage in de medisch generalistische zorg en lees meer over triage.