Zelfrapportage van pijn
Gepubliceerd op: 21-10-2026
Laatst bijgewerkt op: 21-10-2026
Bij pijn of bij het vermoeden van pijn is het belangrijk om bij de cliënt zelf informatie uit te vragen. Dit kun je doen met hulp van een zelfrapportage instrument. Hiermee kan de cliënt zelf op een gestandaardiseerde manier aangeven hoeveel pijn hij ervaart of welke pijnsensatie hij heeft.
In het kort
Type interventie
Meetinstrument
Voor wie
Verpleegkundigen, Begeleiders, Paramedici
Cliëntgroep
Verstandelijke beperking
Sector
Gehandicaptenzorg
Soort kennis
Praktijk, Onderzoek
Ontwikkelaar
SKILZ
Met een zelfrapportage instrument kan de persoon met een beperking zelf aangeven hoeveel pijn hij ervaart of welke pijnsensatie hij heeft. Deze informatie is belangrijk voor het in kaart brengen en evalueren van pijnklachten.
De instrumenten zijn ontwikkeld en onderzocht voor mensen met een verstandelijke beperking. Het is belangrijk het instrument alleen te gebruiken als de persoon die begrijpt, daarom vind je een begriptoets in de richtlijn Pijn bij mensen met een verstandelijke beperking.
De zelfrapportage instrumenten wordt afgenomen door een zorgprofessional, zoals een begeleider, verpleegkundige of paramedicus.
Voordat je het zelfrapportage instrument gebruikt, doe je eerst de begriptoets bij de cliënt. Zo kijk je of de persoon met een verstandelijke beperking de lijst begrijpt en kan gebruiken.
Vervolgens gebruik je het instrument en kan de persoon aangeven hoeveel pijn hij heeft of welke pijnsensatie hij heeft. Het zelfrapportage instrument gebruik je tijdens een consult bij bijvoorbeeld de huisarts of fysiotherapeut. Je kunt het instrument ook gebruiken om op vaste momenten pijn te meten. Zo breng je het verloop van de pijnklachten in kaart.
Welk zelfrapportage instrument je ook kiest: zorg ervoor dat je altijd eerst de bijbehorende begriptoets afneemt bij de cliënt. Is de begriptoets positief? Ga dan verder met het meetinstrument zelf. Er zijn 3 meetinstrumenten voor de mate van pijn:
- pijnintensiteit pictogrammen
- pijnintensiteit cijferschaal
- pijnintensiteit piramideschaal
Er is 1 meetinstrument voor pijnsensatie: typen pijn pictogrammen.
Zelfrapportage is een erg belangrijke maat voor pijn. Wanneer een persoon met een beperking deze vorm van pijn meten begrijpt, is het van belang voor de diagnostiek en de behandeling van pijn. De instrumenten zijn toegankelijk en de begriptoets is duidelijk uitgewerkt.
Leendert Sneep, fysiotherapeut en accounthouder Pijn op Kennisplein Gehandicaptensector
De zelfrapportage instrumenten zijn als aanbeveling opgenomen in de richtlijn pijn bij mensen met een verstandelijke beperking.
Achtergrondinformatie over de zelfrapportageschalen is te vinden in het proefschrift 'The Down Side of Pain: Pain Assessment and Experience in Adults with Down Syndrome and the Relationship with Cognition' van Dr. Nanda de Knegt. Om het proefschrift te downloaden heb je een betaald account nodig.
Heb je vragen over de zelfrapportage instrumenten? Neem dan contact op met Nanda de Knegt, onderzoeker bij de Vrije Universiteit.