Schone routines die écht blijven plakken: zo doe je dat
Gepubliceerd op: 13-01-2026
Je werkt in de gehandicaptenzorg. Jij wast altijd je handen na een toiletbezoek, of je nu thuis bent of op je werk. Voor jou is dat een automatisme. Een collega wast vrijwel nooit haar handen als ze van het toilet komt. Vervolgens gaat ze het ontbijt klaarmaken. Oef, hoe kaart je dit nu op een nette manier aan én hoe kun je hygiënisch werken bij andere collega’s ook een routine laten worden?
In de praktijk kan het best lastig zijn om nieuwe routines te introduceren en deze daarna ook echt vast te houden. In dit praktijkverhaal nemen we je mee in de vier ‘gedragsknoppen’ volgens gedragsbureau Duwtje én leggen we uit hoe je deze kunt gebruiken om schone routines te laten plakken.
Hoe werkt gedrag?
Om iemand een nieuwe routine aan te leren, is het handig om eerst te begrijpen hoe gedrag werkt. Britt van den Heuvel, sociaal psycholoog bij gedragsbureau Duwtje, legt het uit. ‘Als iemand zijn handelingen uitvoert op de automatische piloot, is diegene zich er niet van bewust wat hij of zij allemaal doet. Door bepaalde handelingen extra te laten opvallen, kun je mensen bewust maken om deze handeling toch te voeren. Bijvoorbeeld door het extra leuk te maken’, legt zij uit.
Ze geeft een voorbeeld: ‘Wanneer er boven een desinfectiepomp een smiley hangt die na gebruik van de pomp verandert van een sippe naar een vrolijke smiley, willen mensen onbewust die smiley laten lachen. Je zult dan zien dat meer mensen hun handen gaan desinfecteren’, aldus Britt.
Om gedrag blijvend te veranderen, zijn deze drie tips onmisbaar:
- Maak de nieuwe routine leuk
- Begin klein
- Maak een als-dan-plan
Tip 1: maak een nieuwe routine leuk
In plaats van een nieuwe routine gewoon mee te delen: ‘zo gaan we het doen’, kun je deze ook op een ludieke en leuke manier introduceren. Bijvoorbeeld wanneer de desinfectiepompjes te weinig gebruikt worden. Maak er dan een spel van: vul alle desinfectiepompjes met handalcohol en hang boven de ene pomp een briefje ‘borrelen’ en boven de andere pomp een briefje ‘bowlen’. De pomp dat aan het einde van de week het meest leeg is (dus het vaakst is gebruikt), bepaalt het teamuitje.
Wil je dat er wat meer aandacht wordt gegeven aan goede handhygiëne? Doe dan eens de Schone Handen Helden Challenge met je team. Hierin zitten allerlei leuke opdrachten over schone handen die niet alleen voor heel grappige momenten zorgen, maar ook voor bewustwording.
Organiseer een challenge!
Tip 2: begin klein
Soms moet er zo veel veranderen, dat de moed je op voorhand in de schoenen zakt. Niet nodig. Ook met heel kleine stapjes kom je er! Als je kleine zaken verandert en die successen ook viert, wordt het eenvoudiger de volgende stap door te voeren. Je begint bijvoorbeeld om de basis van handhygiëne op orde te krijgen. Als dat eenmaal gelukt is, pak je bijvoorbeeld het juist handschoengebruik aan. En zo verder.
Tip 3: maak een als-dan-plan
Het werkt in de praktijk heel goed als je een nieuwe routine koppelt aan de al bestaande routine. Als we aan tafel gaan, dan wassen we eerst onze handen. Als je de bewoners meeneemt in dit als-dan-plan, zul je zien dat het al heel snel gewoonte wordt.
Wil jij samen met je team verder aan de slag met hygiënisch werken?
Op onze pagina over Hygiëne vind je tal van leuke tips die je hierbij kunnen helpen.