Externe leefcirkel
Laatst bijgewerkt op: 31-03-2025
Mensen met dementie of een verstandelijke beperking kunnen gaan dwalen, wat tot vervelende situaties kan leiden. Om dit te voorkomen kunnen externe leefcirkels worden ingezet. Een externe leefcirkel, ook wel leefcirkel XL genoemd, is een gebied in de buitenlucht waarbinnen een cliënt zich vrij kan bewegen. Komt deze persoon buiten de cirkel dan krijgt een zorgprofessional, naaste of mantelzorger een seintje. Ontdek hier alles over de inzet van de externe leefcirkel.
In het kort
Sector
Verpleeghuiszorg, Thuiszorg
Voor wie
Naasten, Zorgverleners
Fase
In gebruik
Een externe leefcirkel of leefcirkel XL is een geografische zone of een gebied buiten, waarbinnen een cliënt zich vrij kan bewegen. Het is mogelijk om op een elektronische kaart grenzen in te tekenen: een ‘veilige zone’ of ‘wandelzone’. Dit intekenen heet geofencing. Als een cliënt buiten de grenzen komt, dan kunnen zorgprofessionals, naasten of mantelzorgers en de cliënt zelf een melding ontvangen.
Ook is het mogelijk om naast deze veilige zone een ‘no go’-zone in te tekenen. Dit is een gebied of zijn gebieden waar een cliënt vanwege diens veiligheid niet zou mogen komen. Na een melding kun je op een elektronische kaart van de buitenomgeving de persoon volgen die mogelijk kan gaan dwalen of al dwaalt.
Cliënten dienen een draagbaar apparaatje bij zich te dragen waarin gps en/of een andere technologie voor buiten is verwerkt om de locatie te bepalen. Dit is een GPS-tracker. Het draagbare apparaatje kan bijvoorbeeld een polsband zijn of een hanger die aan een ketting om de hals kan hangen. Via triangulatie wordt vanuit satellieten in een baan om de aarde bepaald waar een persoon precies is. Triangulatie is een meting vanuit 3 punten: een driehoeksmeting.
Interne leefcirkels
In intramurale zorglocaties maken zorgprofessionals ook vaak gebruik van interne leefcirkels. Dit zijn wandelzones binnen een gebouw. Hiervoor wordt een andere technologie dan GPS toegepast.
Een aanbeveling is dat de GPS-tracker ook technologie bevat om de locatie binnen een gebouw te bepalen, zoals in een verpleeghuis of in een andere zorginstelling. GPS of een andere vergelijkbare technologie om buiten de locatie te bepalen, werkt meestal niet binnen een groter gebouw. Dit kan valse meldingen geven alsof een cliënt de ingetekende zones buiten overschrijdt.
Een GPS-tracker met technologie om buiten de locatie te bepalen, schakelt de GPS uit als de GPS-tracker binnen het gebouw is. En deze technologie activeert de GPS automatisch als de cliënt van binnen naar buiten gaat.
De inzet van leefcirkeltechnologie kan helpen om meer bewegingsvrijheid te geven, aan bepaalde cliënten van een verpleeghuis of cliënten die met verpleegzorg zelfstandig wonen. Externe leefcirkels geven een melding wanneer een cliënt zich buiten de veilige omgeving bevindt. Zo draagt de technologie bij aan dwaaldetectie en mogelijk dwaalpreventie.
De doelgroep voor de externe leefcirkel zijn cliënten met dementie of andere geheugenproblematiek en cliënten met een verstandelijke beperking met een indicatie Wet langdurige zorg (Wlz) die:
- intramuraal wonen;
- extramuraal wonen met een Volledig Pakket Thuis (VPT);
- of Modulair Pakket Thuis (MPT) met een wens tot meer vrijheid.
Binnen de doelgroep vallen cliënten die kunnen gaan dwalen, of soms zoek zijn. Onder de Wlz gaat het dan om een vorm van toezicht op afstand.
Een externe Leefcirkel is geen doel op zich, maar een middel om een visie (leven in vrijheid) te bereiken. De meeste mensen met dementie gaan niet zomaar naar buiten. Ze vinden dit juist spannend. Belangrijk is dat je je cliënt goed kent en gebruik maakt van het leervermogen van dementie, om te zorgen dat ze gebruik kunnen maken van hun vrijheid.
De externe leefcirkel is gebruiksvriendelijk voor cliënten en zorgprofessionals. Een groot voordeel is de mogelijkheid om verschillende veilige zones in te kunnen stellen, afhankelijk van de situatie van een cliënt op een bepaald moment.
Wat kan beter?
- GPS-trackers voor externe leefcirkels hebben een aantal kwetsbaarheden als het gaat om gebruik door mensen met gevorderde dementie.
- Batterijduur.
- Valse positieve meldingen doordat GPS binnen een (groot) gebouw niet werkt.
- Combinatie met interne leefcirkels in één te dragen apparaat.
Afwegingen batterijduur
De GPS-tracker moet de positie van de cliënt regelmatig bepalen om de veilige zone nauwkeurig in beeld te krijgen. Dit kost veel batterijstroom. Een grotere batterij zou een oplossing zijn, maar dat gaat ten koste van de draagbaarheid.
Valse positieve meldingen
De neiging is om een veilige zone dicht om een verpleeghuislocatie of een groter appartementencomplex voor zelfstandig wonen heen te leggen. GPS werkt alleen niet binnen een (groter) woongebouw. Zo kunnen vrij makkelijk valse positieve meldingen ontstaan. Dit is een melding van dat een cliënt buiten de zone komt. Alleen is de cliënt nog gewoon in het gebouw of dichtbij.
De oplossing is dat een GPS-tracker een extra technologie krijgt voor locatiebepaling binnen een gebouw. Dit betekent (meestal) wel een netwerk van bakens binnen het verpleeghuis of appartementengebouw. Bij bijvoorbeeld Volledig Pakket Thuis in de wijk is dat één baken in de woning. Bakens zijn kleine draadloze zenders (bijvoorbeeld via Bluetooth of WiFi) die signalen uitzenden.
De functie hiervan is dat de GPS automatisch wordt uitgeschakeld als de tracker zich binnen bevindt en automatisch weer aan gaat als de cliënt van binnen naar buiten gaat. Dit bespaart meteen ook batterijstroom.
De combinatie met interne leefcirkels in één te dragen apparaat
Veel verpleeghuizen hebben vaak al interne leefcirkels. Zij willen dat de apparaatjes voor de externe leefcirkels, ook voor bestaande interne leefcirkels kunnen worden gebruikt. Deze combinatie is nog lastig.
Ontwikkeling
Een samenwerkingsverband van zorgorganisaties in de regio Zwolle is samen met de Technologie en Zorgacademie IJssel-Vecht en Vilans binnen Europa op zoek geweest naar GPS-trackers die de knelpunten voor GPS voor mensen met gevorderde dementie kunnen ondervangen. Dit traject was succesvol. Een kenmerk van het gevonden product is onder andere dat er geen alarmknop en ingebouwde spreekluisterverbinding in het te dragen apparaatje zit. Dit bleek een belangrijk kenmerk om genoeg ruimte te maken in het apparaatje voor een voldoende grote batterij.
Externe en ook interne leefcirkels vallen onder de categorie toezicht op afstand. De Wzd is dan van toepassing.
Medisch hulpmiddel, ja of nee? Een GPS-tracker is geen medisch hulpmiddel.
Wil je meer weten over onderzoeken, waardebepaling, praktijkverhalen of financiering? Lees dan verder op de Kennisbank Digitale Zorg van Vilans.