Vragen naar wensen en dromen geven richting aan de zorg

Pluryn biedt zorg en ondersteuning aan onder meer jongeren met meervoudige problemen. Teammanager Jochen Wijdeven is enthousiast over het Toekomstplan, dat juist voor deze doelgroep is ingevoerd. ‘Ik loop al een tijdje mee bij Pluryn en ben als trajectcoach veel met doelen bezig geweest. Maar zelden waren het echt doelen waarvan de bewoner zei: "Yes, die zullen we eens lekker gaan behalen." Het waren vaak universele doelen waar de bewoner niet veel mee had. Het Toekomstplan geeft de bewoner meer regie over wat er gebeurt in zijn of haar leven. Vanuit eigen wensen en behoeften stellen we doelen vast. En dat werkt.’

Positieve zaken benoemen

‘Het mooie is dat de bewoner zelf kiest wie aanwezig is bij de Toekomstplanbespreking', vertelt gedragswetenschapper Michelle Stroucken. ‘Totdat de Toekomstplannen er waren, bepaalden wij vaak wie er bij een bespreking aan tafel zat. Nu vragen we: wie heb jij nodig om na te denken over jouw toekomst? Het zorgt ervoor dat iemand op een veilige fijne manier kan nadenken over wat hij of zij kan en wil.’

‘Ik heb de Toekomstplanbesprekingen verschillende keren mogen bijwonen’, vertelt Jochen. ‘Het zijn prachtige momenten als mensen uit het netwerk gaan benoemen wat de kwaliteiten zijn van de bewoner. Vaak wordt bij deze doelgroep het vergrootglas op het negatieve gedrag gezet. Wanneer juist de positieve zaken worden benoemd, is dat geweldig voor een bewoner. Dat maakt de bijeenkomsten heel speciaal.’

Toekomstplan praktisch toepasbaar

Het idee van het Toekomstplan is in de organisatie langzaam gerijpt. Jochen: ‘We hebben eerst een werkgroep opgezet waarbij verschillende disciplines aanwezig waren. Daar hebben we letterlijk geschetst wat ons voor ogen stond met het Toekomstplan en de knelpunten vastgesteld. Die waren soms heel praktisch zoals tijdgebrek of te weinig kennis over het Toekomstplan. Daar zijn we doorheen gaan werken en nu is het Toekomstplan en het proces eromheen helder en duidelijk geworden voor iedereen.’

Om het Toekomstplan vervolgens praktisch toepasbaar te maken, heeft Pluryn geïnvesteerd in ondersteuning en scholing. ‘We hebben een beknopt werkboek gemaakt dat goed toepasbaar is voor de PB’er om de voorbereiding op het toekomstplan te bespreken’, aldus Jochen. ‘Verder is het Toekomstplan, als onderdeel van methodisch werken aan doelen, verwerkt in de inwerkprogramma’s van gedragswetenschappers, PB’ers en teammanagers. Daarbij heeft vooral de PB’er een grote rol. De PB’er moet enthousiast zijn over het Toekomstplan en het proces willen organiseren, anders komt het niet van de grond. De PB’er wordt door het Toekomstplan steviger gepositioneerd. We zien dat dat ook positieve energie geeft.’

Eigen plek kreeg in het cliëntproces

Belangrijk daarbij is dat het Toekomstplan een duidelijk plek heeft gekregen in het cliëntproces. Michelle: ‘Voorheen was het Toekomstplan een los instrument, nu wordt het echt geïmplementeerd in het zorgplan en is het de basis van waaruit de bewoner samen met ons gaat werken. Daarvoor worden de doelen in het Toekomstplan zonder al te veel vertaling overgenomen in het zorgplan van de bewoner.’

Eén van de uitdagingen die daaraan zit, is dat Pluryn de zorg moet verantwoorden, onder andere aan het zorgkantoor. ‘Daarbij moeten we ook bepaalde doelen stellen, bijvoorbeeld meer zelfstandigheid, waardoor je de intensiteit van de ondersteuning kan afbouwen’, vervolgt Michelle. ‘En dat komt niet altijd terug in het Toekomstplan van iedere persoon, dat is niet bij iedereen een wens voor de toekomst. Dus dan moet je zelf vanuit de zorg toch wat gaan toevoegen aan iemands plan. Maar idealiter halen we de doelen zo vanuit het Toekomstplan en vertalen we die direct naar het zorgplan.’

Monitoren op afspraken

Ook een belangrijk punt is dat het Toekomstplan levend wordt gehouden en dat gemonitord wordt op de afspraken. Michelle: ‘We hebben standaard voor iedere bewoner eens in de acht weken een multidisciplinair cliëntoverleg. Daarin komen de Toekomstplannen steeds terug. We checken of de afspraken worden nagekomen en wat we nog moeten doen. Als het nodig is, steken we vaker even de koppen bij elkaar. De drempel om te overleggen, ook met ouders of andere mensen die belangrijk zijn in het leven van de bewoner, is heel laag geworden. Dat houdt de voortgang erin.’

Bijdragen aan geluk van bewoners

De ervaringen met het Toekomstplan, juist bij de complexe doelgroep die Pluryn ondersteunt, zijn goed. ‘In het kader van persoonsgerichte zorg is het bieden van perspectief onmisbaar’, zegt Jochen. ‘Soms vraag ik me af of mensen wel beseffen hoe belangrijk dat is, voor iedereen en dus ook voor onze bewoners. Ik heb Toekomstplanbesprekingen bijgewoond die zo ontzettend bijdragen aan het geluk van bewoners, dat is ongekend. Er gaat een power vanuit die ook wij soms nog onderschatten.’

Wat Michelle daarbij als advies meegeeft is: durf bewoners vragen over de toekomst te stellen en wees niet bang voor de antwoorden. ‘En als het antwoord je beangstigt, wees daar ook eerlijk ook over. Ik merk zelf dat daardoor heel veel verbinding met de cliënten ontstaat. Dan zeg ik bijvoorbeeld: "Ik vind het wel een spannend idee dat jij over twee jaar daar en daar wil wonen." Dat kan ik dan uitleggen en dan zien bewoners vaak ook dat er misschien in stappen naar toegewerkt moet worden. Dus: heb het lef om vragen te stellen, want dan krijg je iemands echte wensen in beeld. En wees oprecht in je antwoord, want dan ontstaat er verbinding. Dan kom je er samen wel.'