Kennisplein Gehandicaptensector gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer
Home Thema's Eigen regie Ethiek in de zorg Dilemma 5: Wat doe je als een robot hét maatje wordt van een cliënt?

Eigen regie

Ethiek in de zorg

Uitgelicht

Voor op de werkvloer

Leren

Praktijkverhalen

Onderzoek

Nieuws

Eigen regie

Dilemma 5: Wat doe je als een robot hét maatje wordt van een cliënt?

Jurgen is dol op dieren. Toen hij nog thuis woonde had hij twee katten, een lapjeskat en een zwart-witte kater. Maar op de woongroep zijn katten niet toegestaan. Jurgen zegt en roept al maanden dat hij zo graag een huisdier wil. Zijn begeleiders zoeken naar een oplossing en besluiten een robotkat aan te schaffen voor de hele groep.
ethiek-eigen-regie-dilemma-huisdieren-robotkatEen bewoner van een woongroep is dol op dieren en wil graag weer een kat, net als thuis. Een oplossing is een robotkat, daar is hij heel blij mee. Als deze weer wordt weggehaald zorgt dat dan ook voor veel verdriet bij hem. Hoe zou jij hiermee omgaan? Waarom kies je voor deze aanpak?
 
Sta eens stil bij jouw keuze in deze situatie, eerst even los van wat anderen, collega’s, het team en de organisatie vinden. Bedenk daarbij dat er niet één goede keuze is. Wat goed is voor de een is niet altijd goed voor de ander. En professionals kunnen hierover ook verschillend denken en eigen afwegingen hebben om iets te doen of te laten. Je moet je handelingskeuze wel kunnen verantwoorden. Daarom is het goed om na te denken over dit soort keuzes en je af te vragen waarom jij vindt dat jouw aanpak bijdraagt aan goede zorg voor deze cliënt. Bespreek dit ook eens met collega’s en andere betrokkenen.

Casus: robotkat als maatje?

gehandicaptenzorg-robotkat-dilemma-eigen-regieJurgen is dolblij als hij het robotkatje ziet. Samen met de andere bewoners van de groep geeft hij haar een naam: Mies. Jurgen knuffelt en borstelt haar elke dag en als zijn moeder op bezoek komt laat hij Mies trots zien. Ook de andere bewoners raken gehecht aan de kat. 

Na een maand wordt Mies weggehaald. De robotkat wordt ingezet bij de volgende groep. Het is namelijk te duur om voor elke groep een robot aan te schaffen. Jurgen kan niet geloven dat Mies weg moet en is ontroostbaar. ‘Ik mis mijn maatje’, zegt hij steeds. 

Wat zou jij doen?

ethiek-eigen-regie-dilemma-huisdieren-robotkatWat zou jij als begeleider doen in deze situatie? Kies een handelingsoptie.
  1. Ik doe niets. Een robot kan nooit een echt maatje worden dus het gemis zal vanzelf minder worden.
  2. Ik bespreek met Jurgens familieleden of zij mogelijk een robotkat voor hem kopen.
  3. Ik bespreek met Jurgen en andere bewoners dat ze de robotkat elders in de instelling mogen opzoeken.
  4. Ik vind dat de leidinggevende het niet kan maken de robotkat weg te halen bij bewoners die hier veel plezier aan beleven en spreek hem erover aan.
  5. We maken een roulerend systeem en ik leg uit aan de bewoners dat de robotkat tijdelijk in de groep is en soms logeert in een andere groep. En dat de kat uiteindelijk weer terugkomt.
  6. Anders, namelijk… (formuleer jouw eigen manier van handelen)
Welke keuze je ook maakt, er gaat altijd een visie, wetgeving of een persoonlijke opvatting achter schuil. 

Verhelder je dilemma in 4 stappen

ethiek-eigen-regie-dilemma-huisdieren-robotkatHoe maak je een afgewogen keuze? Deze 4 stappen helpen je op weg: 
  1. Verkennen: wat is er aan de hand? Welke handelingsopties zijn er en wie zijn in deze situatie de betrokkenen?
  2. Onderzoeken: wat is de ethische vraag of het dilemma? Welke argumenten (waarden, belangen en principes) zijn hier in het spel? 
  3. Afwegen: weeg zorgvuldig af waarom je een bepaalde keuze maakt en wat mogelijke gevolgen zijn voor wie. Wat is het gevolg van jouw handeling of het nalaten daarvan voor de cliënt? 
  4. Besluiten: zoek naar de balans tussen alle (morele) betrokkenen met het oog op goede zorg.
Bron: L.L.E. Bolt e.a. Ethiek in praktijk, 2010

Reflecteer op je keuze

Heb je optie 2 gekozen? Ga dan eens bij jezelf na waarom je dat deed:
  • De robotkat is duur in aanschaf en daarom moeten bewoners hem met elkaar delen. Omdat de kat veel betekent voor Jurgen is het misschien een oplossing dat zijn familie een eigen robotkat voor hem koopt.  
  • Een robotkat is niet zomaar een speeltje, ze heeft invloed op het welbevinden van Jurgen. Wellicht vinden de familieleden het zinvol dat Jurgen een eigen robotkat krijgt en kunnen zij daarvoor zorgen. Lees meer over Beslissen voor iemand anders.
  • Een robotkat is een mooie en praktische oplossing voor het tekort aan tijd en aandacht van begeleiders en familieleden.
  • Anders, namelijk…
Ging je voor optie 4? Wat was daarvoor de reden? 
  • Je vindt dat de manager veel te ondoordacht de robotkat heeft ingezet. Dit veroorzaakt meer leed dan plezier. Hij had van tevoren moeten inschatten dat mensen zich gaan hechten aan de kat en dat het weghalen van de kat tot intens verdriet kan leiden.
  • De manager had samen met de begeleiders en de familie vooraf moeten bespreken of een robotkat een goede keuze is. En zo ja, met welk doel en onder welke voorwaarden de organisatie deze inzet.
  • De keuze voor de robotkat om bewoners gezelschap te houden is een te gemakkelijke oplossing voor het tekort aan menselijke aandacht van de begeleiders.
  • Beter geen robot, dan maar één robot. Een rechtvaardige verdeling van een robotkat gaat altijd ten koste van een andere waarde: welbevinden.
  • Anders, namelijk…

Waarde van menselijke aandacht vervangen?

Heb je voor een andere optie gekozen, ga jouw keuze dan na met de 4 stappen. Welke argumenten en onderliggende waarden zijn voor jou belangrijk? En zijn dat voor Jurgen en zijn familie dezelfde waarden en redenen? Vind jij dat een robotdier de waarde van menselijke aandacht en zorg kan vervangen? De robotkat eerlijk delen lijkt wel rechtvaardig. Is eerlijk delen belangrijker dan het welbevinden van een bewoner?

Behalve robotdieren, die mensen gezelschap houden, zijn er allerlei andere ‘zorgrobots’, denk aan een robotarm die helpt met eten. Deze zorgrobots nemen jou werk uit handen, waardoor je tijd hebt voor andere taken. Bekijk een overzicht van verschillende soorten zorgrobots.

Nepkat

Jurgen had thuis echte katten gehad. Houd je eigenlijk mensen niet voor de gek met een nepkat? Ga eens na hoe jouw collega’s, team of organisatie hierover denken. Welke afweging maak je en hoe ga je daarbij te werk? Als je benieuwd bent welke optie anderen kozen, lees dan dit blog ‘Een robotkat in de zorg, zo gek nog niet?

5 handvatten en tips voor een zorgvuldige afweging

ethiek-eigen-regie-dilemma-huisdieren-robotkatEthische dilemma’s of lastige keuzes ontstaan zodra je in je werk als begeleider niet meteen weet wat goed is om te doen. Moet je bij tijdgebrek en personeelstekort menselijke aandacht en zorg vervangen door zorgrobots? Of vind jij de inzet van robots en andere mensgerichte technologie niet altijd in overeenstemming met goede zorg? Waar ligt de grens, hoe schat je in wat goed is om te doen en hoe kun je jouw keuze verantwoorden? Deze handvatten helpen je bij het maken van een gewogen keuze.
 

Download de 5 handvatten en tips voor een zorgvuldige afweging (pdf)

ethiek-eigen-regie-dilemma-tipReageer!

Heb jij ook een ethisch dilemma? Of heb je een tip voor collega’s hoe je hiermee omgaat? Reageer hieronder.

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.kennispleingehandicaptensector.nl]





Alies Struijs

Expert Ethiek in de zorg

mail | meer info

alies.struijs@rijksoverheid.nl

Lees meer

Op de hoogte blijven?

Abonneer je gratis op de tweewekelijkse nieuwsbrief van het Kennisplein Gehandicaptensector

Op de hoogte blijven?

Abonneer je gratis op de tweewekelijkse nieuwsbrief van het Kennisplein Gehandicaptensector