Grenzen: alleen op de afdeling
Gepubliceerd op: 29-04-2026
Een aantal jaren geleden werkte Erika Roelse op wat toen een BOPZ-afdeling werd genoemd. Gedwongen zorg en opname voor mensen met een verstandelijke beperking vielen destijds onder de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (BOPZ), de voorloper van de Wet zorg en dwang. Het was een gesloten afdeling waar acht mensen woonden, ieder met hun eigen geschiedenis, hun eigen pijn en vooral: onbegrepen gedrag. Veel collega’s haakten snel af. Het werk was zwaar, onvoorspelbaar en soms ronduit gevaarlijk. In haar blog gaat Erika dieper in op deze ervaring
Waar anderen spanning voelden, voelde ik nieuwsgierigheid. Als emoties hoog opliepen en de lucht in de huiskamer dik werd van onrust, zag ik dat als een uitdaging. Ik wilde begrijpen waar het vandaan kwam. Wat maakte dat iemand zo boos, zo angstig of zo wanhopig werd? En hoe kon ik die spanning weer laten zakken, zonder dwang, zonder strijd?
Niet veilig
Dat betekende niet dat het werk veilig was. Integendeel. Er zijn momenten geweest waarop begeleiders gewond raakten en naar het ziekenhuis moesten. Agressie lag altijd op de loer. Ik had officieel een contract van 28 uur, maar door het chronische personeelstekort werkte ik structureel veel meer. Dat hoorde er blijkbaar bij.
Op een ochtend merkte ik al snel dat er iets niet klopte. De tijd verstreek, maar mijn collega verscheen niet. Geen telefoontje, geen bericht. Een blik in het rooster bevestigde mijn angst, ik zag dat er geen tweede dienst was. Ik stond alleen. Alleen op een afdeling met acht bewoners, allemaal in staat tot fysieke agressie als de spanning te hoog zou oplopen.
Aan de slag
Er was geen tijd om te twijfelen. De ochtendzorg wachtte. Adl-ondersteuning (algemene dagelijkse levensverrichtingen), medicatie, ontbijt. Alles moest gebeuren voordat de taxi’s kwamen om de bewoners naar de dagbesteding te brengen. Ik voelde mijn hartslag versnellen, maar maande mezelf tot kalmte. Je kunt dit, hield ik mezelf voor. Je kent ze. Je hebt een band.
Ik begon met het ontbijt. Brood smeren, drinken inschenken, structuur bieden. Ik liep voortdurend heen en weer door de gang, luisterde naar geluiden, hield mijn ogen en oren open. Kleine dingen, grote dingen. Alles vroeg aandacht.
Dat het goed ging, maakte het niet veilig
Het was een pittige ochtend. Intens, scherp, alsof ik constant op het randje balanceerde. Achteraf weet ik dat het goed is gegaan omdat ik zelf rustig bleef, structuur bleef bieden maar vooral omdat het vertrouwen tussen mij en de bewoners er was. Maar dat het goed ging, maakte het niet verantwoord.
Na mijn dienst liep ik naar de manager, die in hetzelfde gebouw werkte. Ik vertelde haar wat er die ochtend was gebeurd. Dat ik alleen had gestaan. Dat het gevaarlijk was geweest. Dat dit geen gewoonte mocht worden.
Hoop op erkenning
Ik had gehoopt op erkenning. Op schrik, misschien. Op actie. Maar die actie kwam niet. Steeds weer hoorde ik hetzelfde argument: dat het zo moeilijk was om personeel te vinden voor deze doelgroep. Alsof dat alles verklaarde en alsof dat het risico acceptabel maakte.
Grens stellen
Daarop heb ik een duidelijke grens gesteld. Als een dergelijke situatie zich opnieuw zou voordoen, zou ik de afdeling verlaten. Ik zou de deur achter mij dichttrekken en naar huis gaan. Het voelde als een moreel dilemma, maar ik zag geen andere mogelijkheid. De verantwoordelijkheid voor veiligheid lag niet langer bij mij alleen, maar bij een systeem dat structureel tekortschoot.
Deze ervaring staat niet op zichzelf. Ze laat zien hoe personeelstekorten, hoge zorgzwaarte en gebrekkige organisatorische verantwoordelijkheid samenkomen op plekken waar veiligheid cruciaal is. Niet alleen voor cliënten, maar ook voor de professionals die dagelijks proberen goede zorg te leveren.