Hard/t voor Inclusie
Strategieën bij werken aan inclusie: Kwartiermaken
Laatst bijgewerkt op: 13-05-2025
Kwartiermaken kun je omschrijven als werken aan gastvrijheid in de samenleving (Scholtens, 2007). Vooral voor groepen die met sociale uitsluiting te maken hebben, zoals mensen met een psychiatrische achtergrond of een verstandelijke beperking.
Werken aan een welkome samenleving
De term kwartiermaken komt uit de militaire wereld. In het leger gingen kwartiermakers voorop naar onherbergzame gebieden om te verkennen waar en hoe het leger zijn kamp kon opbouwen.
Met kwartiermaken probeer je het maatschappelijk klimaat om te buigen naar meer gastvrijheid voor mensen die anders zijn. Je probeert te werken aan een welkome samenleving, een inclusieve samenleving. Met deze strategie richt je je dus in het bijzonder op de samenleving.
Bij kwartiermaken ga je de samenleving in en daarmee is kwartiermaken ook duidelijk verbonden met de nieuwe manier van ondersteunen. Niet alleen gericht op de cliënt zelf, maar ook op het persoonlijk netwerk, de buurt en de wijk waar iemand leeft.
Promotieonderzoek kwartiermaken
Kwartiermaken is goed beschreven door Doortje Kal, in haar promotieonderzoek over kwartiermaken uit 2001, maar ook in publicaties samen met andere auteurs.
Kwartiermaken kan op meerdere manieren
Kwartiermaken kan er op verschillende manieren uitzien. Het hangt af van de omgeving welke stappen je zet en hoe het proces verloopt.
De volgende elementen zie je terug bij kwartiermaken:
- Je gaat uit van de wensen en behoeften van de kwetsbare doelgroep en brengt die in kaart. Dit doe samen met de mensen om wie het gaat. Zij zijn het vertrekpunt.
- Je onderzoekt de omgeving, bijvoorbeeld de wijk waarin je aan de slag gaat. Je brengt voorzieningen en faciliteiten in de wijk in kaart. Daarnaast kijk je naar meer subjectieve factoren, zoals de sfeer in de wijk.
- Je brengt het perspectief van kwetsbare personen en het perspectief van de wijk met elkaar in verbinding. Je zorgt dat mensen elkaars perspectief kennen en begrijpen.
- Je respecteert de identiteit, leefwereld en daaruit voortkomende keuzes van de betrokken personen. Het is erg belangrijk hoe je met iemand omgaat. Je luistert zonder een oordeel te geven, je stelt je open voor de ander en je bent transparant in wat je doet.
- Als kwartiermaker leg je contacten in de wijk en je bevordert onderlinge contacten. Je bent de verbindende factor die contacten mogelijk maakt. Je organiseert ontmoetingen op allerlei niveaus.
- Je werkt als een soort ambassadeur aan positieve beeldvorming van de mensen die je ondersteunt. Onbekendheid met de kwetsbare doelgroep zorgt vaak voor een negatieve beeldvorming. Jij zorgt juist voor een meer gastvrije samenleving voor de ‘vreemde ander’.
- Je sluit aan bij plekken in de samenleving waar je kunt experimenteren. Bij kwartiermaken noem je dat aansluiten bij een ‘niche’: een veilig en gastvrij plekje van waaruit je verder kunt bouwen.
- Bij kwartiermaken werk je met inzet van ervaringsdeskundigheid. Personen die zelf meegemaakt hebben wat het is om in een uitgesloten positie te verkeren, kunnen een waardevolle bijdrage hebben richting anderen: personen die nu in die situatie zitten, professionals en de samenleving.
- Benut de kracht van verhalen en van kunst!
Werkzame elementen kwartiermaken
Werkzame elementen van kwartiermaken zijn:
- Kwartiermaken werkt samen met alle betrokken partijen om ruimte te creëren voor mensen die te maken hebben met sociale uitsluiting door hun kwetsbaarheid of beperking.
- Het wordt mogelijk gemaakt voor mensen uit de doelgroep om mee te doen in de samenleving doordat de samenleving ruimte voor hen maakt.
- De wensen en voorkeuren van mensen uit de doelgroep vormen het uitgangspunt. Niet het aanbod van een organisatie.
- Bemiddeling tussen mensen uit de doelgroep en de samenleving wordt mogelijk gemaakt door uiteenlopende in de praktijk ontwikkelde werkvormen.
- Kwartiermaken gebruikt inzichten vanuit de presentiebenadering en de theorie over normatieve professionaliteit.
- Er zijn erg veel mogelijkheden voor kwartiermaken, omdat er weinig beperkingen aan de methode zijn. Je kunt projecten met veel of weinig budget uitvoeren, grootschalig of kleinschalig aanpakken, met professionals of vrijwilligers.
- Kwartiermaken richt zich op een duurzaam resultaat, verandering op de lange termijn en verbinding van organisaties en mensen.
- Kwartiermaken waardeert verschil en draagt dat ook uit.
- Kwartiermaken draagt de oriëntatie op inclusie uit in woord en daad.
Meer weten over kwartiermaken en inclusie
- Boek 'Werken aan kwaliteit van bestaan, bouwstenen voor inclusief ondersteunen', Verdoorn en Van Vulpen, Boom/Nelissen, 2011.
- Boek 'Meedoen gaat niet vanzelf, kwartiermaken in theorie en praktijk', Doortje Kal, Rutger Post en Gerda Scholtens, HU, 2012.
- Boek 'Verder met kwartiermaken, naar de verwelkoming van verschil', Doortje kal, Rutger Post en Jean Pierre Wilken (red.), 2013.
- Lesmodule kwartiermaken op de website van Movisie.