Informele zorg wordt onderdeel van reguliere zorg

‘Samen zorgen’ is Alliades aanpak om het hoofd te bieden aan de uitdagingen in de toekomst voor het leveren van de goede zorg. ‘Samenwerken met mensen zonder zorgachtergrond is een win-win-situatie’, zegt HRD-adviseur Daphne Assen van Alliade. ‘We kunnen zo de zorg blijven leveren aan mensen die het nodig hebben én we dragen met elkaar bij aan een maatschappij waarin we meer betrokken zijn bij elkaar.’

Samenwerking met informele zorgers is nuttig en nodig, maar komt niet vanzelfsprekend op gang. ‘We hebben eerst gekeken naar wat het van de medewerkers vraagt’, vervolgt Daphne. ‘Samen met de managers hebben we leerdoelen vastgesteld: welke vaardigheden, kennis en competenties hebben medewerkers nodig om samen te werken met informele zorgers? En wat is er dan nodig? Vervolgens is per locatie één aandachtsvelder informele zorg aangesteld. Dit zijn de ambassadeurs voor samenwerking met informele zorgers.’

Twee trainingen voor aandachtsvelders

‘De aandachtsvelders hebben eerst twee keer een training gevolgd’, vertelt Daphnes collega Hilde op de Hoek. ‘In de eerste trainingsbijeenkomst gingen we met elkaar het gesprek aan. We hebben de tijd genomen om toe te lichten dat het met ‘samen zorgen’ niet om een reorganisatie gaat, maar dat we echt op deze trein moeten springen om de zorg in de toekomst toegankelijk te houden. Informele zorg is nieuw voor onze organisatie en kan op punten gevoelig zijn, bijvoorbeeld bij het geven van medicatie. Aan de andere kant wordt op veel locaties al met vrijwilligers gewerkt, er zijn 1200 vrijwilligers bij Alliade betrokken. We hebben opgehaald waar medewerkers tegenaanlopen in de samenwerking met mensen zonder zorgachtergrond. En wat daar een oplossing bij kan zijn.’

Handvatten voor dialoog

De tweede trainingsbijeenkomst besteedde Alliade uit aan een docent van MBO Firda in Heerenveen. ‘In deze bijeenkomsten lag het accent op communicatie, in gesprek gaan met je team en omgaan met weerstand. Aandachtsvelders kregen zo de handvatten om samen met de leidinggevende de dialoog te voeren met de medewerkers: welke verandering gaan we door en wat roept dit op? Vervolgens bespraken we: wat kan op onze locatie bij onze doelgroep, met wie werken we al samen en wat kunnen we nog meer doen in die samenwerking?’

Borgen in de lijn

Intussen zijn 250 aandachtsvelders van verschillende locaties en doelgroepen getraind. Na de trainingen gingen zij – de één wat sneller dan de ander – met hun teams in gesprek. ‘Sommigen zeiden: We zijn twee maanden verder, maar we zijn er nog niet aan toegekomen om het te bespreken’, aldus Hilde. ‘Anderen organiseerden een week later al een burenbijeenkomst om informele zorgers te betrekken. Hoe snel het proces gaat, hangt onder meer af van de motivatie van het team, de leidinggevende en de aandachtsvelder.’

‘Nu gaan we van klassikale trainingen naar e-learning’, vertelt Daphne. ‘Een nieuwe aandachtsvelder kan de e-learning op zijn of haar eigen moment volgen. Zo borgen we de trainingen in de lijn en voor de toekomst. Verder is er een implementatiecoach aan het project verbonden. De coach kan de aandachtsvelder ondersteunen wanneer die tegen zaken aanloopt, en het team verder op weg helpen.’

Materialen voor informele zorgers

Sinds september zijn de eerste informele zorgers officieel bij Alliade binnengekomen. Vanaf het voorjaar kunnen zij trainingen volgen. ‘Daarvoor hebben we samen met managers, vrijwilligerscoördinatoren en welzijnscoaches ervaringen opgehaald. We vroegen wat passend is voor informele zorgers en waarin kunnen of moeten ze getraind worden?’, vertelt Daphne. ‘Vervolgens hebben we met inhoudsdeskundigen gekeken wat de leerdoelen zijn en welke leerinterventie we inzetten. Dat kan een e-learning zijn over autisme, maar ook een instructie voor het gebruik van de tillift.’

‘We zijn nu bezig met het verder vullen van het leerplein met materialen voor informele zorgers’, vervolgt Hilde. ‘En verder willen we kijken naar de verbinding met andere systemen, zoals het kwaliteitssysteem. Medewerkers kunnen daar protocollen inzien, bijvoorbeeld over voorbehouden risicovolle handelingen. Als de informele zorger zo’n handeling gaat verrichten, moet die ook bij die protocollen kunnen.’

Mogelijkheden zien

Langzaam maar zeker komt de beweging op gang. ‘Bij een grote verandering zoals deze merk je altijd weerstand voor het nieuwe’, zegt Hilde. ‘Sommige medewerkers dachten dat de informele zorgers alle leuke taken zouden inpikken. Zij stonden eerst op de rem. Zelfs de aandachtsvelders kwamen soms sceptisch binnen bij de training. Maar na de training zeiden ze dat ze er iets mee kunnen. Ze voelen de noodzaak. Mijn advies aan andere organisaties is dan ook: Luister goed naar zowel de zorgmedewerkers als de informele zorgers. Geef mensen de ruimte om het gesprek te voeren hierover.’ 

‘We zijn nu twee jaar met ‘samen zorgen’ bezig’, zegt Daphne. ‘Soms denk ik: wat hebben we nu bereikt? En dat is eigenlijk best veel. We hebben de organisatie echt meegenomen, aandachtsvelders zijn in positie en we zijn kleine stappen aan het maken in de beweging. Het begint met anders kijken naar hoe je de zorg organiseert en dat vraagt tijd. Mensen die in het begin zeiden dat het niet kon, zien nu wel mogelijkheden. Dat is winst. Informele zorg wordt zo onderdeel van de reguliere zorg.’