Toon zoekbalkToon menu

Ouder wordende cliënten

Toolkit Ouderen

Op deze pagina vind je informatie uit de Toolkit Ouderen van de VGN. Daarbij is de informatie verwerkt tot kennisproducten over ouderen met verstandelijke beperkingen (VB), speciaal voor begeleiders in en/of organisaties van de langdurige gehandicaptenzorg. De toolkit richt zich ook op het sociaal domein, waaronder beleidsmakers en huisartsen in de ouderenzorg, thuiszorg of welzijnswerk die deel uitmaken van de ketenzorg of een individueel ondersteuningsnetwerk. 

Leidraad Oud en Gelukkig

De leidraad bestaat uit een visie en een overzicht van 60 online kennisproducten. De kennisproducten uit de Toolkit Ouderen zijn hierin verwerkt. 
Ga naar de leidraad
De VGN heeft in samenwerking met Marian Maaskant de kennis over ouderen met verstandelijke beperkingen (VB) beschikbaar gemaakt op deze overzichtpagina. In de omschrijving van de kennisproducten worden verschillende begrippen gebruikt. Zie hieronder een toelichting én bekijk de kennisproducten. 


 


Veelgestelde vragen


Wat zijn de kenmerken van ouderen met VB?

‘Verstandelijke beperkingen worden gekenmerkt door significante beperkingen zowel in het intellectuele functioneren als in het adaptieve gedrag met betrekking tot conceptuele, sociale en praktische vaardigheden. Deze beperkingen zijn ontstaan voor de leeftijd van 18 jaar.’


Waar vind ik informatie over ouderen met verstandelijke beperkingen als het gaat om dementie, angst en depressie en andere gezondheidsproblemen?  

Op het Kennisplein Gehandicaptensector vind je op deze pagina antwoord op veelgestelde vragen over: 

  • dementie
  • angst en depressie
  • slechthorendheid en slechtziendheid
  • pijn
  • slapen
  • mondzorg 
  • slikproblemen
  • diabetes
  • bewegen
  • vallen
  • palliatieve zorg
  • respijtzorg
  • sociale interactie 
  • ondersteuningsplannen
  • dagbesteding
  • participatie 
  • informele zorg 

Wat zijn niveaus van verstandelijke beperkingen?

De mate van verstandelijke beperkingen wordt niet alleen uitgedrukt in een IQ (intelligentiequotiënt), maar wordt vaak ook vergeleken met de ontwikkelingsleeftijd van normaal begaafde kinderen (zie onderstaande tabel). Bijvoorbeeld: mensen met zeer ernstige verstandelijke beperkingen hebben een lager IQ dan 20. Dat is vergelijkbaar met een ontwikkelingsleeftijd van 0 tot 2 jaar. Mensen met lichte verstandelijke beperkingen hebben een IQ tussen 50 en 70; vergelijkbaar met een ontwikkelingsleeftijd van 7 tot 12 jaar. 

Tabel: Indelingen in de mate van verstandelijke handicap, IQ en ontwikkelingsleeftijd  

Niveau van verstandelijke beperkingen 

IQ 

Ontwikkelingsleeftijd  

Zeer ernstig 

tot 20-25 

0 tot ±2 jaar 

Ernstig 

20-25 tot 35-40 

±2 tot 4 à 5 jaar 

Matig 

35-40 tot 50-55 

4 à 5 tot 7 à 8 jaar 

Licht 

50-55 tot 70 

7 à 8 tot ±12 jaar 

Zeer licht / zwakbegaafd / laagbegaafd 

70-85 

±12 tot ±16 jaar 

Het is belangrijk om te beseffen dat volwassen mensen met VB geen kinderen meer zijn. Ze moeten dan ook niet als zodanig worden benaderd. Ze hebben al decennia met ervaringen achter de rug waarin ze zich een beeld hebben gevormd van de wereld. Hun ervaringen kleuren hun leven en hebben het gekleurd. Mensen met VB bezien de wereld niet meer als kinderen, maar functioneren wel op een vergelijkbaar denkniveau.


Wat is de definitie van ouderen met VB?

Mensen met verstandelijke beperkingen hebben verhoogde kwetsbaarheid. Hoe ernstiger de verstandelijke beperkingen, hoe jonger zij kwetsbaarder worden en hoe eerder zij als ouderen worden gezien. De volgende regels gelden: 

- mensen met (zeer) lichte verstandelijke beperkingen: 65 jaar en ouder; 
- mensen met matige verstandelijke beperkingen: 50 jaar en ouder;
- ​mensen met (zeer) ernstige verstandelijke beperkingen: 40 jaar en ouder; 
- mensen met het Downsyndroom -ongeacht het niveau van verstandelijke beperkingen: 40 jaar en ouder;
- mensen van wie het niveau van de verstandelijke beperkingen niet bekend is: 50 jaar en ouder. 


​Wat is de levensverwachting van mensen met verstandelijke beperkingen?

Mensen met VB hebben een lagere levensverwachting dan mensen in de algemene bevolking. Uit onderzoeken blijkt dat zij tussen 6 en 20 jaar korter leven.  

Ook geldt: hoe ernstiger de mate van verstandelijke beperkingen, hoe lager de levensverwachting. 


Hoeveel ouderen met VB zijn er in Nederland?

Hoeveel ouderen met VB er precies in Nederland zijn niet bekend. Zo ontbreekt bijvoorbeeld informatie over ouderen met VB die geen professionele ondersteuning op grond van hun hun verstandelijke beperkingen ontvangen. 

Wel zijn gegevens bekend over ouderen met een zorgprofiel met verstandelijke beperkingen als grondslag. Zo’n VG-zorgprofiel beschrijft hun zorgbehoeften (VG1 t/m VG8). Er geldt: hoe hoger het VG-nummer, hoe groter de zorgbehoeften. VG6 en VG7 betreft mensen met moeilijk verstaanbaar gedrag; VG8 betreft mensen die volledige verzorging en verpleging nodig hebben. 

In 2018 hadden iets meer dan 73000 mensen een indicatie voor een VG-zorgprofiel. Van hen was 44% 50 jaar of ouder. Ruim een kwart (ruim 20000 personen) was tussen 50 en 64 jaar oud, 16% (bijna 12000 personen) was 65-plus, 9% (bijna 6800 personen) was 70 jaar of ouder. 

Ruim de helft van de cliënten binnen de zorgintensieve profielen (VG4, VG5 en VG8) is de leeftijd van 50 gepasseerd, tot zelfs tweederde bij VG5.


Wat zijn subgroepen ouderen met VB? 

Er worden vijf doelgroepen ouderen met VB onderscheiden: 

  1. vitale ouderen (ouderen die in min of meer goede gezondheid oud worden) 
  2. ouderen met moeilijk verstaanbaar gedrag (ouderen die gedrag vertonen dat schadelijk voor henzelf en/of anderen is)
  3. ouderen met ernstige meervoudige beperkingen (ouderen met (zeer) ernstige verstandelijke en lichamelijke beperkingen)
  4. ouderen met psychogeriatrische problematiek (ouderen met problemen die worden veroorzaakt door beperkingen van de geestelijke vermogens op hogere leeftijd (meestal dementie))
  5. ouderen met ernstige lichamelijke beperkingen (ouderen met ernstige en/of veel lichamelijke beperkingen dat zij forse beperkingen ervaren in hun kwaliteit van bestaan). 

Wat zijn de domeinen kwaliteit van bestaan?

Kwaliteit van bestaan wordt onderverdeeld in onderstaande gebieden: 

Welbevinden:
- emotioneel welbevinden 
- lichamelijk welbevinden 
- materieel welbevinden 

Onafhankelijkheid:
- zelfbepaling
- persoonlijke ontwikkeling 

Sociale participatie: 
- interpersoonlijke relaties
- sociale inclusie
- rechten

Dit geldt voor alle mensen. Echter, de prioriteit van deze gebieden kan variëren tussen bijvoorbeeld leeftijdsgroepen, leefomstandigheden en mate van gezondheid. Voor mensen met verstandelijke beperkingen gelden deze variaties in prioriteiten uiteraard ook. Voor de doelgroepen ouderen is dit toegelicht op deze pagina


Wat zijn de specifieke karakteristieken van ouderen met VB?

Mensen met VB zijn al van jongs af aan kwetsbaarder dan mensen zonder VB. Zij hebben -in het algemeen- meer aandoeningen en hoger medicatiegebruik. Meer informatie vind je binnen het thema Gezondheid.

Mede daardoor heeft het verouderingsproces van mensen met VB bijzondere karakteristieken. Bij hen komen -ook in het algemeen- lichamelijke en psychische aandoeningen meer voor dan toen zij jong waren. Deze aandoeningen komen bovendien voor op relatief jonge leeftijd. Hierdoor nemen hun vaardigheden af en daarmee hun draagkracht en veerkracht. Zij zijn dus extra kwetsbaar. Ouderen hebben bovendien specifieke, leeftijdgerelateerde levensvragen (onder andere ten aanzien van zingeving en eindigheid, omgaan met rouw- en verlieservaringen). Eveneens zijn er veranderingen in de aard en omvang van hun sociale netwerk. De ondersteuning die mensen met verstandelijke beperkingen nodig hebben verandert dus met het ouder worden. 

In de leidraad Oud en Gelukkig wordt dit verder uitgelicht. Lees ook de visie op ondersteuning van ouderen met VB


Ik ben op zoek naar specialistische zorg voor ouderen met VB. Bij welke organisaties vind ik meer informatie? 

In de leidraad Oud en Gelukkig wordt dit verder uitgelicht. Lees ook de visie op ondersteuning van ouderen met VB



Handreiking Comfortabel Wonen

Wil je bestaande woningen van dementerende mensen aanpassen en zoek je daarbij houvast? Er is een handreiking voor zorgprofessionals en familieleden op weg te helpen aan de hand van effectieve tips en adviezen.
Lees verder

MiMakkus

Stichting miMakkus wil het contact en de communicatie met mensen voor wie communicatie niet vanzelfsprekend is verbeteren. 



 
Lees meer

Keuzehulp GPS-systemen

Welke GPS systemen zijn er en wat zijn de voor- en nadelen van 7 verschillende GPS systemen? 
Lees verder

Valrisico-inventarisatie

De VRI meet het risico op vallen van cliënten met verstandelijke beperkingen op basis van verschillende risicofactoren. 
Lees meer

Brochure Huurders met dementie

In de brochure 'Huurders met dementie' wordt toegelicht hoe ouderen met dementie zo lang mogelijk veilig en prettig in hun huis kunnen blijven wonen. 
 
Lees verder

Toolkit Dementievriendelijk Ontwerpen

De Toolkit 'Dementievriendelijk Ontwerpen: een gezonde woonomgeving voor mensen met dementie' geeft informatie over vereisten van woningen zodat mensen met dementie er prettig kunnen wonen.
Lees verder

VB-fitscan

De VB-fitscan brengt snel en goed de fitheid van volwassenen en ouderen met verstandelijke beperkingen in kaart. 
Lees meer

Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.kennispleingehandicaptensector.nl]





Cookies op de website van Kennisplein Gehandicaptensector

Kennisplein Gehandicaptensector gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer