Toon zoekbalkToon menu

Ouder wordende cliënten

Hulpmiddelen ouderen met VB

Mensen met verstandelijke beperkingen zijn al van jongs af aan kwetsbaarder dan mensen zonder VB. Zij hebben - in het algemeen - meer aandoeningen en hoger medicatiegebruik. Ook hun sociale netwerk is veelal beperkter in omvang. Mede daardoor heeft het verouderingsproces van mensen met VB bijzondere karakteristieken. Op deze pagina vind je daarom hulpmiddelen voor naasten, zorgprofessionals en gemeenten over ouderen van mensen met verstandelijke beperkingen. 

Ga naar het onderwerp van jouw keuze en ga aan de slag met de hulpmiddelen. Let op: informatie voor gemeenten vind je onderaan de pagina. We plaatsen regelmatig nieuwe hulpmiddelen ter ondersteuning van ouderen met verstandelijke beperkingen


Kennisproducten


Waar vind ik kennisproducten ter ondersteuning van ouderen met verstandelijke beperkingen op het Kennisplein Gehandicaptensector?

Dementie


Wat weten we over mensen met het Downsyndroom en dementie?

Dementie komt ook bij mensen met verstandelijke beperkingen voor. Sommige mensen met verstandelijke beperkingen lopen extra risico om dement te worden, o.a. Downsyndroom, Sanfilipposyndroom en mensen met veel epileptische aanvallen.

Mensen met Downsyndroom hebben meer kans om dementie door de ziekte van Alzheimer te ontwikkelen. Dat komt omdat zij driemaal het chromosoom 21 hebben. Ongeveer een derde van de mensen met Downsyndroom boven de 40 jaar heeft Alzheimer dementie; bij de 60-70 jarigen is dat 50-70%. Daarom wordt de leeftijdsgrens van senioriteit van mensen met Downsyndroom al bij 40 jaar gelegd. Meer informatie is te vinden via:


Welke algemene informatie is er beschikbaar over dementie? 

Er zijn veel overeenkomsten met dementie tussen mensen met verstandelijke beperkingen en normaal begaafde mensen, maar er zijn ook verschillen. Verspreid over het Kennisplein staat veel over dementie en verstandelijke beperkingen. Hieronder staat een aantal relevante verwijzingen:  


Welke boeken, films en voorstellingen zijn er over dementie en verstandelijke beperkingen?

Hoe zorg ik ervoor dat er meer aandacht komt voor het stellen van een juiste diagnoste dementie? 

De diagnose dementie wordt nog vaak gemist bij mensen met verstandelijke beperkingen. De campagne ‘(H)erken jij dementie?’ werkt daarom aan het verbeteren van het signaleren en vaststellen van (mogelijke) dementie bij mensen met een verstandelijke beperking.


Wat is een dementietafel en hoe zet je het in? 

Bij een dementietafel gaan familie, mantelzorgers, begeleiders en eventueel betrokkenen zelf met elkaar in gesprek over dementie. Ga ook aan de slag met de toolkit dementietafels


Welke hulpmiddelen zijn er beschikbaar om ouderen met verstandelijke beperkingen en dementie te ondersteunen? 

Op het Kennisplein staat diverse kennisproducten, die specifiek zijn gericht op ouderen met verstandelijke beperkingen en dementie. 

  • Dementiespel 'Weten, vergeten en begeleiden' helpt naasten en zorgprofessionals om op een leuke en laagdrempelige manier om te gaan met cliënten met verstandelijke beperkingen en dementie.
  • In de Dementiewaaier staan tips voor de begeleiding van mensen met verstandelijke beperkingen en dementie. De tips en aanwijzingen zijn gebundeld per fase van dementie en op soorten activiteiten.
  • Dementia Care Mapping is een methodiek die zich richt zich op het gevoel van tevredenheid van cliënten met dementie en op de relatie tussen cliënten en begeleiders.
  • MiMakkus: Stichting miMakkus wil het contact en communicatie met mensen voor wie communicatie niet vanzelfsprekend is verbeteren. Dat geldt onder andere voor mensen met dementie.
  • Toolkit dementievriendelijk ontwerpen: De Toolkit geeft informatie over waar een ruimte, woning of gebouw aan moet voldoen om door mensen met dementie als prettig te worden ervaren.
  • Brochure 'huurders met dementie': In deze brochure wordt uitgelegd wat aan huisvesting gedaan kan worden, zodat ook ouderen met dementie zo lang mogelijk veilig en prettig in hun huis kunnen blijven wonen.
  • Keuzehulp gps-systemen voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking: Er komen steeds meer apps met GPS om het verdwalen van mensen met dementie en/of verstandelijke beperkingen te voorkomen. Dit kennisproduct geeft een overzicht van mogelijkheden. 

Angst en depressie 


Waarom hebben ouderen met verstandelijke beperkingen meer kans op psychiatrische problemen?

Mensen met verstandelijke beperkingen hebben een fors grotere kans op psychiatrische problemen. Enkele redenen hiervoor zijn: genetisch (ook gekoppeld aan oorzaak van de VB), hersenafwijkingen, medicatiegebruik, veel ingrijpende levensgebeurtenissen doorgemaakt. Bekijk hier een overzicht (pdf). 

Uit het GOUD-onderzoek (hoofdstuk 1 van het rapport) blijkt dat ongeveer 1 op de 13 deelnemers (ouderen met VB) een depressieve stoornis heeft. Dit is veel vaker dan ouderen zonder verstandelijke beperkingen; van hen is ongeveer 1 op de 50 depressief. Ongeveer 4% heeft een angststoornis; dat is minder dan gemiddeld. Deze symptomen worden vaak niet goed worden herkend. Met de Angst, Depressie En Stemming Schaal (ADESS) kunnen depressie en angst in kaart worden gebracht. Bekijk ook de richtlijnen voor onderzoek en diagnostiek van de geestelijke gezondheid


Slechthorendheid en slechtziendheid 


Hoe zorg ik ervoor dat ik op de hoogte ben van de zintuigelijke beperkingen bij ouderen met verstandelijke beperkingen? 

Veel mensen met verstandelijke beperkingen hebben problemen met goed zien en/of horen. Bij velen is dat al van kinds af aan. Met het ouder worden nemen de problemen bovendien toe. Deze zintuiglijke beperkingen zijn overigens vaak niet of onvoldoende bekend bij naasten en zorgprofessionals. Bekijk deze handige tips, folders en filmpjes en zet deze in om communicatieve achteruitgang tegen te gaan.


Pijn 


Hoe zorg ik ervoor dat ik pijn kan signaleren (en behandelen) bij ouderen met verstandelijke beperkingen? 

Pijn bij mensen met verstandelijke beperkingen is soms moeilijk te doorgronden. Ze kunnen de aard en intensiteit van hun pijn niet altijd goed aangeven. Dit maakt het signaleren en dus behandelen van pijn moeilijk. Bekijk de informatie over de ‘Multidisciplinaire richtlijn Signaleren van pijn bij mensen met een verstandelijke beperking’(V&VN) en observatielijsten.  


Slapen 


Hoe zorg ik ervoor dat ik pijn kan signaleren (en behandelen) bij ouderen met verstandelijke beperkingen? 

Uit het GOUD-ounderzoek (ouderen met VB) bleek het slaap-waak ritme onder andere minder goed bij mensen met dementie, bij mensen met een hogere leeftijd en bij mensen met epilepsie. Het slaap-waak ritme was juist beter bij mensen die meer bewogen hadden overdag. Op het Kennisplein vind je informatie over goed slapen.

Met de actiwatch kan worden nagaan of cliënten 's nachts doorslapen. Er worden slaappatronen en problemen vastgelegd. 


Mondzorg  


Waarom hebben ouderen met verstandelijke beperkingen vaak mondproblemen hoe kan ik het voorkomen?

(Oudere) mensen met verstandelijke beperkingen hebben relatief vaak mondproblemen. Zij hebben vaak moeite met goed tanden (laten) poetsen en de motoriek van de kaak is vaak zwak of beperkt. Daardoor hebben zij meer kans op tandvleesontsteking en tandbederf. Zie voor meer informatie over mondzorg bij mensen met verstandelijke beperkingen:


​Slikproblemen  ​


Hoe kom ik erachter of er sprake is van een verslikkingsrisico?

Slikproblemen hebben een grote invloed op de gezondheid en het welbevinden. Door het verslikken kan ondervoeding, uitdroging of longontsteking ontstaan. Ruim de helft van de ouderen met verstandelijke beperkingen (deelnemers GOUD-onderzoek) heeft matige tot ernstige slikproblemen (GOUD-onderzoek).

De Signaleringslijst Verslikken is een hulpmiddel voor zorgprofessionals of naasten om erachter te komen of sprake is van verslikkingsrisico.


​Diabetes


Waar vind ik informatie over diabetes bij ouderen met verstandelijke beperkingen?

Diabetes mellitus (suikerziekte) komt vaak voor bij ouderen met verstandelijke beperkingen (14% van de deelnemers GOUD-onderzoek). Op het Kennisplein vind je informatie over diabetes en verstandelijke beperkingen


​Bewegen


Hoe kom ik erachter of ouderen met verstandelijke beperkingen nog fit zijn? 

Onderzoek toont aan dat ouderen met een verstandelijke beperking minder actief zijn dan hun leeftijdsgenoten zonder verstandelijke beperking. Verreweg de meeste ouderen met een verstandelijke beperking blijven onder de ‘Nederlandse Norm Gezond Bewegen’. Gebruik de VB-fitscan om na te gaan hoe fit ouderen nog zijn.


Vallen


Wat kan ik doen om te voorkomen dat ouderen met verstandelijke beperkingen vallen? 

Ouderen met verstandelijke beperkingen vallen vaker dan normaal begaafde ouderen. Dit komt door mobiliteitsproblemen die velen al van jongs af hebben. Met de veroudering verslechtert mobiliteit verder. Bekend is ook dat valincidenten en fracturen bij mensen met verstandelijke beperkingen niet altijd worden opgemerkt door naasten of zorgprofessionals.


Palliatieve zorg


Wat weten we over palliatieve zorg bij ouderen met verstandelijke beperkingen? 

Gezien het groeiende aantal ouderen met verstandelijke beperkingen zal de komende jaren ook de behoefte aan palliatieve zorg toenemen. Palliatieve zorg voor mensen met verstandelijke beperkingen kent specifieke aandachtspunten. Het gaat bij mensen met verstandelijke beperkingen vaak om complexe medische problemen. Bovendien geven zij niet altijd (goed) dat zij pijn hebben. Zo kan veranderend gedrag of andere mimiek duiden op pijn. Het kunnen signaleren en interpreteren van zulk gedrag vraagt om specifieke kennis en deskundigheid. Daarover vind je informatie op het Kennisplein Gehandicaptensector

Ook de ontbrekende of beperkte wilsbekwaamheid levert specifieke vragen voor henzelf en hun naasten op.  

Ouderen met verstandelijke beperkingen begrijpen en ervaren de eigen sterfelijkheid op hun eigen ontwikkelingsniveau. Dit vraagt dus eveneens om aangepaste ondersteuning. Uitgebreide informatie over palliatieve zorg voor mensen met verstandelijke beperkingen is te vinden in het themadossier: palliatieve zorg.  


Respijtzorg


Wat is respijtzorg?

Respijtzorg is een tijdelijke en volledige overname van ondersteuning met als doel mantelzorgers op gezette tijden adempauze te geven. Mantelzorgers houden op deze manier de ondersteuning van hun naasten langer vol en doen zelf nieuwe energie op. Meer informatie vind je in deze infographic op het Kennisplein Gehandicaptensector.  


Sociale interactie


Hoe communiceer ik eenvoudig, herken ik eenzaamheid en wat doe ik om eigen regie te behouden?

Communicatie

Communiceren in taal en het begrijpen van wat anderen zeggen levert voor veel mensen met een verstandelijke beperking en hun naasten/zorgprofessionales problemen op. Eenvoudige taal gebruiken, veel  beeldmateriaal (o.a. pictogrammen) en langzaam spreken zijn hulpmiddelen

  • Voor mensen met verstandelijke beperkingen is er de site Steffie: Steffie legt moeilijke dingen op een makkelijke manier uit. Bijvoorbeeld een bezoek aan de huisarts, gezondheid en doodgaan.  
  • Methoden om mensen met verstandelijke beperkingen mee te laten praten over beleid en ondersteuning.
  • Tips voor eenvoudig schrijven en voor pictogrammen.
  • Tips voor goede communicatie tussen professionals en informele zorg.
Eenzaamheid

Ruim een derde van de mensen met verstandelijke beperkingen voelt zich wel eens eenzaam (lees een onderzoek van Nivel, pdf). Via de landelijke campagne Eén tegen eenzaamheid is meer informatie te verkrijgen, ook met tips tegen eenzaamheid. 

Eigen kracht 

Het kan voorkomen dat mensen beslissingen van de overheid of instanties onjuist vinden. De Eigen Kracht Centrale ondersteunt burgers bij het nemen van beslissingen over hun eigen leven wanneer ingrijpen dreigt vanuit overheid of instanties. 


Ondersteuningsplannen


Wat zijn ondersteuningsplannen en wat zijn overeenkomsten en verschillen tussen ondersteuningsplannen in de VG-sector en ouderenzorg?
 

Ondersteuningsplannen worden ook wel zorgplannen genoemd. In ondersteuningsplannen staan alle afspraken tussen cliënten en zorgaanbieders. Ook wordt benoemd wat nodig is om de afgesproken doelen binnen de afgesproken termijn te realiseren. 

Ook in de ouderenzorg wordt gewerkt met ondersteuningsplannen. Op deze webpagina van de VGN vind je de overeenkomsten en verschillen tussen ondersteuningsplannen in de VG-sector en ouderenzorg.


Dagbesteding


Wat zijn de eisen voor goede dagbesteding van ouderen met verstandelijke beperkingen?

Bij het ouder worden van mensen met een verstandelijke beperking verandert de behoefte aan dagbesteding. Het tempo gaat naar beneden en men krijgt meer behoefte aan rust en rustmomenten. In plaats van vaste tijden zijn flexibele begin- en eindtijden met rusttijden tussendoor wenselijk. Een goede voorbereiding op het stoppen van de arbeidsgerichte dagbesteding is belangrijk.

Bij de dagbesteding voor ouderen met verstandelijke beperkingen verandert de doelstelling. Het gaat niet meer om resultaten op het gebied van werk en het ontwikkelen van vaardigheden, maar om een fijne beleving. Het doel is nu een op maat gesneden betekenisvol programma met ruimte voor eigen behoeften in een eigen tempo. Dit kunnen activiteiten zijn die plezier en een gevoel van zinvol bezig zijn oproepen. Bijvoorbeeld rustig in een ligstoel luisteren naar muziek of meehelpen met karweitjes. Dagbesteding die qua ritme, structuur en inhoud goed aansluit bij de mogelijkheden en behoeften, vermindert de kans op gedragsproblemen. Daarnaast is tijdens de dagbesteding aandacht voor bewegen erg belangrijk.

Eisen goede dagbesteding

  • een uitgebalanceerd dagritme;
  • een gevoel van veiligheid en geaccepteerd worden;
  • bevorderend voor (zelf) vertrouwen en emotionele stabiliteit;
  • positieve contact- en werkmomenten;
  • sfeer en gezelligheid;
  • de mogelijkheid ervaringen te blijven opdoen;
  • een sociaal netwerk;
  • mogelijkheden tot bewegen;
Hulpmiddelen

Participatie


Hoe stimuleer ik ouderen met verstandelijke beperkingen om mee te doen in de maatschappij? 

Om de maatschappelijke participatie van ouderen met verstandelijke beperkingen te stimuleren gaat het om:

Hulp bieden bij:

  • het hebben en onderhouden van een sociaal netwerk;
  • het gebruik maken van voorzieningen in de samenleving;
  • het leveren van een bijdrage aan de samenleving door vrijwilligerswerk, burenhulp of inzet als ervaringsdeskundige.

Dit is succesvol wanneer:

  • oog is voor alle dimensies van het bestaan;
  • er voldoende keuzemogelijkheden zijn;
  • men zich veilig kan bewegen in de samenleving;
  • een sociaal netwerk aanwezig is;
  • geïntegreerde zorg- en dienstverlening geboden wordt die goed aansluit op eigen zelfredzaamheid en die kwalitatief en kwantitatief passend is.
Hulpmiddelen
  • Met de 'Vraag App' krijgen mensen met een licht verstandelijke beperking van een vrijwilliger snel antwoord op hun dagelijkse vragen. 
  • Handreiking 'Meedoen en Meetellen' en trainingsmodules biedt aanknopingspunten voor het ontwikkelen of aanpassen van beleid om mensen met een verstandelijke beperking mee te laten doen in de reguliere samenleving.​

Mantelzorg en vrijwilligerswerk 


Wat vermindert de belasting van mantelzorgers in de zorg van ouderen met verstandelijke beperkingen?

Mantelzorg en vrijwilligerswerk vallen beide onder de term informele zorg en hebben veel overeenkomsten. Maar er zijn ook verschillen. Zo vloeit mantelzorg voort uit een sociale relatie: je zorgt voor iemand met wie je een emotionele band hebt, vaak familie. Het kan variëren van zo nu en dan eens inspringen tot wel 24/7 zorg voor een lange periode. Voor vrijwilligerswerk kies je bewust en is in tijd afgebakend.

Kans op ernstige belasting van mantelzorger is groter wanneer: 

  • Mantelzorgers voor een langere periode veel uren hulp bieden.
  • Geen alternatieven voorhanden zijn om de hulp te delen.
  • Emotionele problemen aanwezig zijn, die te maken hebben met de intensieve band met de zorgvrager.
  • Er sprake is van onbegrip of het niet accepteren van (bijvoorbeeld gedrag) van de zorgvrager door de directe omgeving.
Wat vermindert de belasting van mantelzorgers?
  • Goede ondersteuning van de zorgvrager met behoud van grote betrokkenheid van de mantelzorger.
  • Erkenning van de mantelzorger als ervaringsdeskundige wat betreft de leef- en woonwereld van de zorgvrager.
  • Meer betrokkenheid van leden uit het sociale netwerk bij de zorg. Verminderen van ‘vraagverlegenheid’.
  • Het beschikbaar zijn van diverse vormen van praktische ondersteuning die aansluiten bij de specifieke situatie en die goed toegankelijk zijn.
  • Een goede samenwerking en afstemming met professionals, gebaseerd op wederzijds respect. Als mantelzorger gezien, gehoord en als volwaardige partner bejegend worden. Dit betekent gevraagd en ongevraagd door een persoonlijk begeleider of andere professional op de hoogte gehouden worden of om advies gevraagd worden.
  • Een voorzieningenaanbod op diverse levensterreinen dat goed op elkaar aansluit.
Hulpmiddelen

Informatie voor gemeenten 


Wonen 

De meeste oudere mensen met een lichte tot matige verstandelijke beperking wonen samen met andere mensen met verstandelijke beperkingen in een gewone woonwijk en niet op een instellingsterrein. De aanwezigheid van voorzieningen in de buurt is op zich niet voldoende. Zij moeten er ook kennis mee kunnen maken op een bij hen passende wijze. Hierbij is goede begeleiding noodzakelijk. Ook de betrokken voorzieningen zullen hun diensten aangepast moeten toelichten. Zonder deze gerichte ondersteuning zullen ouderen met verstandelijke beperkingen weinig in de buurt participeren. 

De mate waarin de omgeving bereid is mensen met verstandelijke beperkingen ‘op te nemen’ is een belangrijke factor bij het wel of niet prettig wonen. Geaccepteerd te worden door de buurt is belangrijk. Vaak is ‘gedag’ gezegd worden of een kort praatje al voldoende. Mensen met verstandelijke beperkingen hebben op hun beurt ondersteuning nodig bij het contact maken met de omgeving. Voor deze ondersteuning zijn hulpmiddelen voor cliënten en professionals ontwikkeld. 


Domotica

Technologie en apps voor de gehandicaptensector zijn volop in ontwikkeling. Op het Kennisplein Gehandicaptensector vind je tips en hulpmiddelen over onder meer nachtzorg, beeldzorgGPS-lokalisatiesystemen.

Kijk op de website van KCWZ voor nog meer woonzorgtechnologie. 


Vervoer

Vervoer is een belangrijke voorwaarde voor maatschappelijke participatie. Oudere mensen met verstandelijke beperkingen maken zowel gebruik van speciale vervoersvoorzieningen als van reguliere voorzieningen. Het ontbreken van begeleiding en/of van vervoer kan leiden tot zeer beperkte participatie en eenzaamheid. 

De keuze voor regulier of speciaal vervoer hangt onder meer af van de mate van de verstandelijke beperkingen (link landingspagina), de woonsituatie en de noodzakelijke ondersteuning. Ouderen kiezen vaker voor speciaal vervoer omdat dit meer op maat is en minder begeleiding nodig is. Dit versterkt participatie en hun gevoel van eigen regie. Ook via informele zorg (link informele zorg) wordt vaak vervoer geregeld.  

De Wmo-vervoersvoorziening is bedoeld voor mensen die hun eigen vervoer niet zelfstandig of met informele zorg kunnen organiseren. De mogelijkheden vind je op zorgwijzer.nl.

Wanneer mensen met verstandelijke beperkingen met OV willen reizen, is de GoOV-app een handig hulpmiddel. 


Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.kennispleingehandicaptensector.nl]





Cookies op de website van Kennisplein Gehandicaptensector

Kennisplein Gehandicaptensector gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer