De volgende stappen volg je: 

1. Multidisciplinaire probleemanalyse en doelbepaling (eventuele niet door de interventie te beïnvloeden factoren worden aangepakt).
2. Wanneer geïndiceerd: muziektherapeut individualiseert de interventie (de muziek is herkenbaar, rustgevend én van de voorkeur van de cliënt).
3. Zorgmedewerkers krijgen instructie over het inzetten van de interventie en het invullen van een slaapdagboek.
4. Evaluatie op basis van het slaapdagboek.
5. Bij blijvende inzet: muziektherapeut monitort de interventie.

Tijdens de Muziekkusseninterventie luistert de cliënt bij het inslapen tot 3 kwartier naar muziek via een muziekkussen dat voldoet aan specifieke kenmerken. Er is een handleiding Muziekkusseninterventie voor muziektherapeuten beschikbaar.

Casus mevrouw de Boer

Mevrouw de Boer (92) woont op een verpleegafdeling en is bekend met een dementieel beeld. Ze is rolstoelgebonden en slechtziend. Verbaal contact is nauwelijks mogelijk. Aan het begin van de avond wordt ze zeer onrustig: ze roept repeterende zinnen, zweet en kijkt angstig. Wanneer ze naar bed gaat, blijft het roepen aanhouden totdat ze uitgeput in slaap valt. Dit gedrag alarmeert en irriteert medebewoners. Zorgmedewerkers zijn druk met het geruststellen van iedereen. 

Verschillende interventies (lagere bedhekken, andere lighouding, warme melk, nachtlamp, medicatie) helpen niet. Door de medicatie wordt mevrouw de Boer overdag steeds suffer, wat de familie betreurt. 

Inzet van Muziekkusseninterventie

Omdat mevrouw goed op muziek reageert, wordt de Muziekkusseninterventie ingezet. Ze kent bepaalde psalmen woordelijk en reageert hier alert op. De muziektherapeut stelt een persoonlijke playlist samen met psalmen die ze zelf inzingt in het langzame tempo waarin mevrouw zingt, aangevuld met andere rustgevende muziek. 

Resultaat van Muziekkusseninterventie

De Muziekkusseninterventie heeft een bijzonder goed effect op mevrouw. Zodra mevrouw de muziek herkent bij het naar bed gaan, zingt ze mee en stopt het roepen. De vertrouwde muziek geeft haar een veilig gevoel. Het muziekkussen is nu dagelijks onderdeel van het slaapritueel en wordt door familie en zorgmedewerkers als waardevol ervaren. 

Onrustig gedrag in de nacht komt veel voor bij mensen met dementie. Uit onderzoek blijkt dat 20 tot 70% van de mensen met dementie die in een verpleeghuis wonen te kampen heeft met slaapstoornissen zoals opstaan, ’s nachts moeilijk in slaap vallen en slaperigheid overdag. Vele factoren spelen een rol bij het ontstaan van nachtelijke onrust. Zoals het verstoorde bioritme door dementie. Daarnaast spelen onder andere cognitieve problemen, emotionele factoren, geluid van zorgmedewerkers en slechte slaaphygiëne een rol. 

De Muziekkusseninterventie speelt onder andere in op emotionele factoren die een rol spelen bij het ontstaan van nachtelijke onrust, zoals behoefte aan geborgenheid en/of ervaren van spanning. De Muziekkusseninterventie maakt gebruik van (non-)cognitieve restvermogens van cliënten met dementie. Muziek speelt hierop in doordat cliënten in staat zijn om tot in een laat stadium van dementie muziek te herkennen. De muziek geeft houvast, herkenning en daarmee een veilig gevoel. De muziek die gebruikt wordt voor de Muziekkusseninterventie heeft bovendien rustgevende kenmerken, wat ontspanning en slaap kan bevorderen. Door gebruik van voorkeursmuziek wordt een positieve beleving gestimuleerd en verminderen gevoelens van angst, verdriet en spanning.

Er is beperkt onderzoek gedaan naar de Muziekkusseninterventie. Een pilotonderzoek lijkt uit te wijzen dat de frequentie van de nachtelijke onrust bij het gebruik van geïndividualiseerde muziek vermindert. Door het kleine aantal deelnemers (n=16) is de generaliseerbaarheid echter beperkt.