Toon zoekbalkToon menu

Gezondheid

Observatielijsten: pijngedrag bij mensen met een verstandelijke beperking

Het is soms moeilijk om pijn bij mensen met een verstandelijke beperking in te schatten. Zij kunnen niet altijd aangeven wat voor pijn ze hebben en hoe erg deze is. Hierdoor is het soms moeilijk om pijn te herkennen en ontstaat de kans op onderbehandeling. Eén van de belangrijkste gevolgen van onderbehandeling is dat de kwaliteit van leven vermindert.

Pijnobservatie bij verstandelijke beperkingHoe herken je pijn en schat je deze in?

Voor het herkennen en inschatten van pijn zijn mensen met een verstandelijke beperking vaak afhankelijk van hun sociale omgeving. Familie en zorgverleners herkennen sneller de kleine gedragsveranderingen die kunnen wijzen op pijn (ook wel pijngedrag genoemd). Je kunt pijnobservatielijsten gebruiken bij een vermoeden van pijn, bij verandering van gedrag of als voor- en nameting bij een interventie.


Casus
Mevrouw van Rijsdijk wil niet meer lopen. Als ze het toch probeert, vertrekt ze haar gezicht in een grimas. Het lijkt alsof ze erge pijn heeft. Ze kan zelf niet vertellen wat haar scheelt. Hoe kan ik pijn bij cliënten herkennen?​


Gebruik observatielijsten

Zelfrapportage pijn

Naast observatie van pijngedrag kunnen cliënten ook zelf aangeven hoeveel en wat voor pijn ze hebben. Dit kan bijvoorbeeld aan de hand van schalen.
Ga naar de schalen
Om een observatielijst goed te kunnen gebruiken is het belangrijk om te weten hoe je ermee moet werken. Zo voorkom je dat je de verkeerde uitslag krijgt. Met trainingen en de handleiding kun je deze kennis opdoen. En bespreek de inzet van een lijst met de verschillende zorgverleners. Op deze manier zijn alle betrokkenen op de hoogte van het doel, de resultaten en de aanpak. Hou er rekening mee dat de observatielijst alleen niet voldoende is om zeker te weten of iemand pijn heeft. Je kunt de lijst zien als beginpunt om te achterhalen of iemand pijn heeft.

Observatielijsten voor pijn

Dit is een deel van de lijsten die er zijn, maar deze vormen een goede basis:

Let op: MOBID2-NL, Pacslac-D en PAIC zijn nog niet gevalideerd voor mensen met een verstandelijke beperking. NCCPC-R is bedoeld voor kinderen met een verstandelijke beperking. Voor een afstudeerproject Verpleegkunde is de laatste lijst in het Nederlands vertaald en getest. De lijst moet nog verder wetenschappelijk onderzocht worden. Ze hebben bijna allemaal in wetenschappelijk onderzoek aangetoonde kwaliteit. 

Toelichting Pijnobservatielijst: Chronische pijn schaal voor nonverbale volwassenen. 
De CPS-NAID is een observatielijst over chronische pijn. Het is ontwikkeld voor mensen met verstandelijke beperking (met voorzichtig bewijs uit een pilot study van onderzoeker Breau) en voor het 2021 validatie onderzoek naar REPOS van Anneke Boerlage vertaald in het Nederlands. Met goedkeuring van Erasmus MC mag deze CPS-NAID-NL klinisch gebruikt worden, met de nadrukkelijke mededeling dat deze vertaling nog niet onderzocht is op validiteit en betrouwbaarheid. Resultaten moeten dus voorzichtig geinterpreteerd worden.

Welke lijst moet ik gebruiken?

Welke observatielijst je inzet, en wanneer en hoe vaak, hangt af van waarom je de lijst gebruikt. En van het type cliënt. Maar ook van de voorkeur van de zorginstelling waar je werkt. Lees goed de beschrijving in de informatie per observatielijst in de bovenstaande hyperlinks. Wees er van bewust dat elke gestandaardiseerde obervatielijst slechts 1 van de onderdelen in pijndiagnostiek / pijnmeting is: het kennen van de kenmerkende pijnuitingen per persoon voorkomt dat pijn gemist wordt.

Ontwikkeling en keuze pijnobservatielijsten

De lijsten en bijbehorende informatie ontwikkelde Vilans in samenwerking met neuropsycholoog Nanda de Knegt. Voor de selectie van observatielijsten is er gekeken naar 3 belangrijke punten:

  • De lijsten zijn in het Nederlands.

  • Ze worden vaak gebruikt bij mensen met een verstandelijke beperking.

  • Ze zijn bijna allemaal na wetenschappelijk onderzoek goedgekeurd. 

Onderbouwing bruikbaarheid tool

Evidence based. Het kennisproduct is ontwikkeld op basis van onderzoek naar de werkzaamheid.

Beoordeling: De richtlijn is ontwikkeld door de beroepsgroep Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland; de pijnmetingsinstrumenten zijn op bruikbaarheid bij mensen met verstandelijke beperkingen getest.


Deze tool is onderdeel van
Leidraad Oud en Gelukkig.
Ga naar de leidraad
Leidraad Oud en Gelukkig hoort bij onderzoeksprogramma
Gewoon Bijzonder.
Lees meer over Gewoon Bijzonder

Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.kennispleingehandicaptensector.nl]





Cookies op de website van Kennisplein Gehandicaptensector

Kennisplein Gehandicaptensector gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer