Toon zoekbalkToon menu

Nachtzorg

Hoe zorgen we voor een goede slaap?

'Dat we niet veel zieker en gekker zijn dan we zijn, is uitsluitend te danken aan die aller-gelukkigste en meest gelukkig makende zegening van de natuur die slaap heet.'

Deze uitspraak van schrijver Aldous Huxley is misschien bijzonder, maar daarom niet minder waar. Zonder (goede) slaap worden we ongelukkig, ziek en instabiel. Een nachtje niet slapen maakt niet uit, maar langdurige slaapproblemen ontregelen je leven.

Slaaponderzoek

Onderzoek naar slaap heeft de afgelopen twintig jaar een vogelvlucht genomen en daarmee groeit de aandacht voor een gezond slaap/waakritme, ook  in de gehandicaptenzorg. Het besef groeit dat slaapproblemen van grote impact zijn op de kwaliteit van het bestaan en dat het dus essentieel is om deze tijdig te (h)erkennen. Dat laatste is niet altijd vanzelfsprekend. Veel slaapproblemen worden pas laat of helemaal niet ontdekt. Niet zo gek want slaaponderzoek bij mensen met een verstandelijke beperking is redelijk nieuw en niet overal bekend of beschikbaar.

Meerderheid slaapt slecht

Toch is in de afgelopen decennia slaaponderzoek steeds meer deel uit gaan maken van de totaaldiagnostiek in de VGZ. Hieruit blijkt dat slaap bij mensen met een verstandelijke beperking dikwijls van (zeer) slechte kwaliteit is. Ruim 67% heeft min of meer een slaapprobleem. Dat varieert van inslaap- en doorslaap problemen tot slaapstoornissen als slaapapneu en tandenknarsen. Gemene deler is dat zij de slaap verstoren en daarmee de kwaliteit van leven negatief beïnvloeden.

Wat is een slaapstoornis?

Slecht slapen wordt pas een probleem als dit langer dan enkele nachten aanhoudt en het leven overdag beïnvloedt. Slaapt iemand langer dan een maand niet én kan men overdag niet meer goed functioneren, dan spreken we van een slaapstoornis.

 

Er zijn primaire slaapstoornissen, dan is er geen lichamelijke en/of psychische reden voor de verstoorde slaap. En secundaire slaapstoornissen, dan is er een andere aandoening die de slaap verstoort. Denk hierbij aan angsten en depressies of een lichamelijke aandoening of ziekte. 

 

Slapen is hard werken

We hebben slaap nodig om gezond te blijven. En hoewel we nog niet alles begrijpen, weten we wel dat slapen hard werken is voor ons neurologisch systeem. Voor mensen met een verstandelijke beperking én beschadigingen op neurologisch gebied is slapen een soort van topsport. Uit slaapdiagnostiek blijkt dat de ernst van de beperking ook de ernst van de slaapproblemen kan bepalen. Hoe ernstiger de beperking, hoe lastiger het slapen. En er zijn specifieke problemen, zoals (ver)slikproblemen en reflux, ademhalingsproblemen en pijn. Ook angst en eenzaamheid zijn veel geconstateerde slaapverstoorders.

Voorwaarden voor een goede slaap

Gelukkig kunnen we voorwaarden scheppen om goed slapen te bevorderen. Dat noemen we slaaphygiëne. Zorgverleners kunnen deze voorwaarden actief inzetten:

  • Licht en donker. De pijnappelklier in ons brein reageert op licht en donker en scheidt het slaaphormoon melatine af waardoor je slaperig wordt. Bij licht stopt de aanmaak van melatine en bij donker start de aanmaak. Zorg voor voldoende daglicht overdag. Schemering maakt slaperig dus doe binnen de daglichtlampen aan. Maak het in de nacht volledig duister.
  • Bang in het donker? Dan kan een oranje nachtlampje troost bieden zonder de aanmaak van melatine te verstoren. Probeer vlak voor het slapen het felle licht van een laptop of mobiel te vermijden.
  • Bewegen en eten. Ook belangrijk: zorg voor voldoende beweging overdag, dat bevordert de slaap. En eet voor het slapen gaan geen zware maaltijden of alcohol.
  • Gezonde bedtijden. Zorg voor voldoende stilte in de nacht omdat geluiden de (diepte van) de slaap verstoren. En zorg voor gezonde bedtijden. Een volwassen mens, met of zonder beperking, hoort niet voor 22.00 uur op bed te liggen. Een powernap overdag mag, maar niet langer dan 30 minuten.
  • Rituelen. Tenslotte, zorg voor herkenbaarheid en rituelen om de dag goed te kunnen afsluiten.

Wist je dit over slaap?

We slapen ongeveer 30% van ons leven. De meeste mensen vallen na ongeveer vijf tot twintig minuten in slaap maar je herinnert je nooit het werkelijke moment van in slaap vallen. Soms gaat in slaap vallen hakkelig en lijkt het alsof je valt (hypnagoge bewegingen). Dit kan bij cliënten epilepsie triggeren, maar ook angst om in slaap te vallen.

 

Per nacht maak je ongeveer vijf blokken slaap door. Deze blokken duren anderhalf uur en bestaan uit verschillende fases:  ondiepe slaap, diepe slaap en droomslaap. Tijdens de droomslaap lig je volkomen bewegingloos in bed. 

 

Slaap is zo belangrijk, dat je brein er alles aan doet om de slaap in stand te houden. Zo scannen ze omgevingsgeluiden op veiligheid en verwerken ze in dromen zodat je door blijft slapen. Slaap wast je brein letterlijk schoono. Het versterkt je weerstand en emotionele balans en verwerkt de ervaringen van de dag. 
 

 

Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.kennispleingehandicaptensector.nl]





Cookies op de website van Kennisplein Gehandicaptensector

Kennisplein Gehandicaptensector gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer