Toon zoekbalkToon menu

Vakmanschap

Reflecteren op lastige situaties? Dat doe je met deze 7 tips

Reflecteren is nodig om je werk goed en met plezier te kunnen doen. Dit omdat je meer grip krijgt op lastige situaties. Je wordt je bewust van andere mogelijkheden. Hierdoor kun je andere keuzes maken. Maar hoe doe je dat reflecteren? En wat nou als je even niet meer weet hoe verder? We geven je zeven tips om in de toekomst wat makkelijker te reflecteren op lastige situatie.

‘Reflecteren is terugkijken op wat je doet’, vertelt expert Marie-Josée Smits. Zij werkte mee aan de publicatie De waarde van reflectie voor de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN). ‘Bij reflecteren stel je de volgende vragen: Waarom deed ik dat zo? Was het goed? Kan het beter? De antwoorden helpen je om het goede te doen.’

‘De keuze voor het goede is niet altijd even duidelijk’

Marie-Josée: ‘Die keuze voor het goede is alleen niet altijd even duidelijk. Daarom is het belangrijk dat je jezelf dat steeds blijft afvragen. Zo blijf je als professional steeds naar jezelf kijken. Reflecteren doe je ook samen met je collega’s. Samen kijk je dan hoe jullie erin slagen om aan te sluiten bij de behoeftes van cliënten.’ Meer weten? Lees het artikel Zo kom je van reflecteren tot leren

Tip 1: Herken en bespreek Bumpy Moments

Bumpy Moments zijn momenten waarin het lastig is te kiezen wat te doen. Ze zorgen voor een gevoel van ongemak, een niet-pluisgevoel. Het gaat vaak om kleine dingen waar je in de waan van alledag aan voorbij gaat. Terwijl je door Bumpy Moments te herkennen en erkennen juist met meer plezier je werk doet. De kunst is om Bumpy Moments regelmatig te bespreken met een collega.

Botsende normen en waarden

'Vaak gaat het in zo’n situatie om normen en waarden die in strijd zijn met elkaar’, vertelt Maaike Hermsen. Ze is lector ethiek van verbinding bij mensen met een verstandelijke beperking. ‘Soms in jezelf, maar ook daarbuiten. Bijvoorbeeld omdat jouw normen en waarden afwijken van die van de ouders. Of van je teamgenoten.’ Maaike geeft een voorbeeld van een Bumpy Moment: ‘Laatst hoorde ik over een bewoner die een roze broek met rode hartjes droeg. Hij wilde ermee naar buiten lopen. De begeleider twijfelde. Ga ik hem nu terugroepen omdat hij toch een beetje voor gek loopt? Of ga ik dat nalaten omdat het zijn lievelingsbroek is?’ Meer weten? Lees het artikel Bumpy Moments: Herken jij ze al in jouw dagelijkse werk?. Of bekijk het filmpje Bumpy Moments.

begeleiding

Tip 2: Kijk of je met collega’s een moreel beraad kunt houden

Bumpy Moments gaat om kleine situaties. Maar je kunt ook te maken krijgen met situaties die echt gevaar kunnen opleveren. Voor mensen met een beperking, naasten of begeleiders. Soms is dan duidelijk wat je moet doen. Soms ook niet en is het kiezen tussen twee opties die schadelijk kunnen zijn. In zo’n situatie kun je samen met je collega’s een moreel beraad houden. Bekijk hiervoor de publicatie Ethiek in de zorg. Op de eerste pagina vind je de vier stappen die jullie hierbij samen kunnen doorlopen. Benieuwd naar andere methoden voor reflectie? Je vindt een overzicht op pagina 19 in De waarde van reflectie.

Tip 3: Maak gebruik van mentaliseren

Mentaliseren betekent dat je je bewust bent van je eigen gevoelens, gedachten en wensen. Hoe de ander jou beïnvloedt en andersom. Je neemt een rustige en nieuwsgierige houding aan. Je onderzoekt door na te denken. Welke behoefte zit er onder dat gedrag van die cliënt? En waarom raakt me dit nou zo? Door te mentaliseren, voorkom je dat je uit emoties op situaties reageert. Uit onderzoek blijkt bovendien dat het zorgt voor minder stress. Meer weten? Lees het artikel Leren omgaan met heftige emoties.

Tip 4: Erken als iets je raakt

Als je een cliënt beter leert lezen, weet je beter hoe te reageren’, vertelt trainer Hans van Stam van Bartiméus. Hij geeft onder andere een training aan medewerkers over spanning herkennen. Zowel bij henzelf als bij cliënten. Toch lukt het niet altijd om goed te reageren. Zeker als iets je heeft geraakt. Dan kan doorwerken in de relatie met je cliënt. Hans: ‘Dan helpt het enorm als je collega’s daar tijdig over vertelt. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar is het niet altijd. Mensen denken vaak dat je altijd goed met moeilijk verstaanbaar gedrag om moet weten te gaan. En dat het dus onprofessioneel is om toe te geven dat iets je raakt. Terwijl het omgekeerde juist waar is. Het maakt juist dat je beter in je professionaliteit kunt stappen.’ Meer weten? Lees het artikel Leren omgaan met heftige emoties .

Tip 5: Maak gebruik van hulpmiddelen en gespreksvormen

  • De handleiding Goed in gesprek. Hierin vind je een handig overzicht van eenvoudige reflectievormen voor de langdurige zorg.
  • Het dossier Ervaringsleren. Hier vind je een overzicht van ervaringsactiviteiten, hulpmiddelen en informatie. Bij ervaringsleren zoek je expres ervaringen op die mensen met een beperking meemaken. Een mooie vervolgstap is om samen met je collega’s te reflecteren. Wat betekenen die ervaringen voor jou en voor jouw werk? Hoe geef je een zinvol vervolg aan jouw ervaringen?
  • Als je het ons vraagt helpt cliënten, medewerkers en naasten om samen te reflecteren. Op de zorgrelatie en wat er beter kan. En hoe je vervolgens de verbeteringen toepast. De methode bestaat uit films en gespreksvormen.
  • De gesprekstool Wat is er helpt begeleiders om stap voor stap in gesprek te gaan met een cliënt in lastige situaties. Bijvoorbeeld wanneer die ergens mee zit of stress ervaart. De tool bestaat uit een set gesprekskaarten en een toelichting. De gesprekstool is ook te gebruiken met of door naasten.
  • Balans in Beeld is voor begeleiders van jongeren met een licht verstandelijke beperking (LVB). Hiermee kun je reflecteren op het eigen handelen in een situatie. Het verbeteren van de relatie staat hierbij centraal. Zo kun je beter afstemmen op wat de jongere aan ondersteuning nodig heeft.

Tip 6: Geef het aan wanneer je even iets niet weet

Dat kan een mooie opening geven voor een gesprek. Bijvoorbeeld door familieleden op te bellen en hen de situatie voor te leggen. Zeg het eerlijk dat je het niet weet. Familieleden waarderen dat vaak alleen maar. Ze denken graag met je mee. Ook in lastige situaties nodigt het uit om te zeggen dat je het even niet weet. Vooral als je samenwerkt met andere professionals. Als jij het toegeeft, is het voor die ander ook makkelijker om toe te geven. Hierdoor ontstaat een soort opluchting. Dat geeft ruimte voor reflectie.

'Dit voel niet goed voor mij'

Daarnaast werkt het ook goed om te zeggen als iets niet goed voelt. Dat ervaarde bijvoorbeeld Meike Rietveld-Croonen. Zij werkt als verpleegkundige bij Pluryn. Meike: ‘Bij ons verzette een cliënt zich bij het prikken van bloed of een griepvaccinatie. Dan moet je iemand soms stevig pakken. Niet iedereen vindt dat even prettig om te doen. Aangeven dat iets niet goed voelt werkt dan goed. Het betekent niet dat je dan direct samen weet hoe dan wel. Maar zoiets erkennen geeft heel veel openheid.’ Meer weten? Lees het artikel: Bumpy Moments: Herken jij ze al in jouw dagelijkse werk?.

begeleider
Tip 7: Vraag aan cliënten en naasten: ‘Wat kan ik beter doen?’   

Vaak is dit voor mensen een lastige vraag om te stellen. Toch levert het juist heel veel waardevolle informatie op. Als je het uit de weg gaat, groei je veel minder als professional. En daar doe je dan eigenlijk ook jezelf mee tekort. Alleen zal niet iedereen met een beperking zich evengoed kunnen uiten. ‘Dan is het de kunst om goed waar te nemen', vertelt expert Marie-Josée Smits. ‘Zo leer je bijvoorbeeld wanneer een cliënt dat ene geluidje maakt als hij niet tevreden is.’ Meer weten? Lees het artikel Zo kom je van reflecteren tot leren.

Meer doen?

Wil jouw organisatie meer doen met reflectie? Bekijk dan eens:
  • De waaier Cliëntervaringsinstrumenten van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) . Hierin vind je een overzicht van elf handige hulpmiddelen om cliëntervaringen op te halen. Cliëntervaringen zijn een mooi startpunt voor reflectie.
  • Het artikel Met verhalen inzicht krijgen in kwaliteit van leven. Zorgorganisatie VanBoeijen gebruikt reflectiesessies om samen te reflecteren. Trainee Leanne Helfferich: ‘In zo’n sessie spreken we bijvoorbeeld drie bewoners, drie naasten en drie professionals. De professionals bestaan uit persoonlijk begeleiders, gedragsdeskundigen en zorgmanagers. Stel: ik heb als begeleider een stukje met de cliënt gewandeld. Die cliënt geeft aan dat hij/zij bewegen fijn vindt. Vanuit dat inzicht, kun je dan nadenken hoe je hier het beste op kunt inspelen als professional. Zo start het veranderproces vanuit de omgeving waar de verandering plaats moet vinden. En dat werkt goed!’

Reageer op deze pagina

JOUW REACTIE
Wil je een link invoegen in de tekst? Zet de link tussen vierkante haken: [www.kennispleingehandicaptensector.nl]





Cookies op de website van Kennisplein Gehandicaptensector

Kennisplein Gehandicaptensector gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren.
Ik ga akkoord met het plaatsen van cookies (inclusief tracking cookies).
Niet akkoord en lees meer